Kısa yanıt: hayır, sıradan bir kurumsal etkinlik için valilikten etkinlik izni diye bir belge alınmıyor. 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 4 üncü maddesi iki şeyi kapsam dışında bırakıyor: ticari ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin kendi tüzüklerine göre yapacakları kapalı yer toplantıları ile spor faaliyetleri, bilimsel, ticari ve ekonomik amaçlarla yapılan toplantılar. Bayi toplantısı, lansman, kongre, ödül gecesi ve yıl sonu partisi bu tanımın içinde. Program akışına sahne gösterisi girdiği anda tablo değişiyor. 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun Ek 1 inci maddesi, umumi veya umuma açık yerlerde oyun ve temsil verilmesini ya da gösteri düzenlenmesini mahallin en büyük mülki amirine en az kırk sekiz saat önce yazılı bildirim şartına bağlıyor. Bu bir izin değil bildirim, ama atlandığında ilk sorulan şey oluyor. Aşağıda hangi etkinlikte hangi kapının çalındığı sırayla var: mekânın ruhsatı, açık alanda belediye yer tahsisi, işgal harcı, biletli etkinlikte eğlence vergisi, fuarlarda TOBB ve valiliğin gerçekten izin verdiği tek başlık.
Kurumsal etkinlik 2911 sayılı Kanuna tabi mi?
Kanunun kendi tanımı işi baştan kolaylaştırıyor. 2911 sayılı Kanunun 2 nci maddesi toplantıyı, belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle o konuyu benimsetmek için düzenlenen açık ve kapalı yer toplantıları olarak tarif ediyor. Bayi toplantısının amacı kamuoyu yaratmak değil, satış hedefini anlatmak. 3 üncü madde de herkesin önceden izin almaksızın toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olduğunu söylüyor; yani bu Kanun bir izin rejimi bile değil. Asıl kapıyı 4 üncü madde kapatıyor. (a) bendi siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, vakıfların, derneklerin, ticari ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin özel kanunlarına ve kendi tüzüklerine göre yapacakları kapalı yer toplantılarını dışarıda bırakıyor. (c) bendi daha da net: spor faaliyetleri ile bilimsel, ticari ve ekonomik amaçlarla yapılan toplantılar bu Kanun hükümlerine tabi değil. Lansman, kongre, bayi buluşması, mezuniyet töreni; hepsi bu iki bendin içinde. Ölçek de küçük değil. Uluslararası Kongre ve Toplantı Birliği ICCA verilerine göre İstanbul 2024 yılında 86 uluslararası kongreye ev sahipliği yaptı, dünya sıralamasında 20 nci ve Avrupa'da 15 inci sıraya yerleşti. Bunların hiçbiri için valilikten toplantı izni alınmadı, çünkü böyle bir izin yok.
48 saatlik bildirim kuralı nereden çıkıyor?
Sahne programı olan etkinliklerde iş 2911'den çıkıp 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununa geçiyor. Kanunun Ek 1 inci maddesi şöyle: umumi veya umuma açık yerler ile umuma açık yer niteliğindeki ulaşım araçlarında, gerçek kişi veya topluluklar, mahallin en büyük mülki amirine, en az kırk sekiz saat önceden yazılı bildirimde bulunmak suretiyle, oyun ve temsil verebilir veya çeşitli şekillerde gösteri düzenleyebilir. Buradaki kelime izin değil, bildirim. Bir belgenin çıkmasını beklemiyorsunuz, evrakı veriyorsunuz. Aynı maddenin üçüncü fıkrası bildirimin içeriğini de yazıyor: oyun veya temsile katılan yönetici ve diğer kişilerin kimlik, ikametgâh ve tâbiiyetleri belirtilir. Yani sahneye çıkacak sanatçı, dansçı ve oyuncu listesinin kimlik bilgileriyle hazır olması gerekiyor. Tâbiiyet kelimesi tesadüf değil; yurt dışından gelen bir performansçı varsa o satır ayrıca okunuyor. Hangi akışta gündeme gelir? Sunum, panel ve ödül takdiminden ibaret bir programda oyun ya da temsil yok. Canlı müzik, dans performansı, tiyatro, illüzyon ya da stand-up varsa var. Kırk sekiz saat bir alt sınır, hedef değil. Cuma akşamı yapılacak bir gala için çarşamba başvurmak kâğıt üstünde yeterli görünür; mekân yönetimi ve kolluk pratikte daha erken ister.
Kapalı salonda mekânın ruhsatı sizi kapsıyor mu?
Kapsıyor, ama önce o ruhsatın var olduğundan emin olmanız gerekiyor. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6 ncı maddesi tek cümlede bitiriyor: yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. Aynı madde ruhsatsız açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağını da söylüyor. Yönetmeliğin 4 üncü maddesi umuma açık istirahat ve eğlence yerini sayarak tanımlıyor: otel, motel, pansiyon, kamping ve benzeri konaklama yerleri; gazino, pavyon, meyhane, bar, birahane, içkili lokanta, taverna ve benzeri içkili yerler; sinema, kahvehane ve kıraathaneler; internet salonları, lunaparklar, sirkler ve benzeri yerler. Otelin balo salonu bu listenin ilk satırına giriyor. 32 nci maddeye göre bu yerlerin açılmasına belediye sınırları içinde belediye izin veriyor, ruhsat verilmeden önce kolluk kuvvetinin görüşü alınıyor ve kolluk görüşünü mülki idare amiri vasıtasıyla yedi gün içinde bildiriyor. Bir başlık daha var ve gecenin bitiş saatini o belirliyor: 5393 sayılı Belediye Kanununun 34 üncü maddesine göre umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirlemek belediye encümeninin görevi. Mekân sözleşmesine ruhsat örneğini ekletin, faaliyet konusunun yapacağınız etkinliği kapsayıp kapsamadığına bakın.
Açık alanda etkinlik: belediyeden yer tahsisi kaç haftada çıkar?
Meydan, sahil bandı, park ya da kent meydanına açılan bir otopark kullanacaksanız cevap tek bir kalemde değil, belediyenin karar organı takviminde. 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi belediyeye kültür ve sanat, turizm ve tanıtım hizmetlerini yapma veya yaptırma görevi veriyor. Kararı kimin vereceği ise süreye bağlı. 18 inci maddenin (e) bendine göre taşınmaz mal tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine ve üç yıldan fazla kiralanmasına karar vermek belediye meclisinin görevi. 34 üncü maddenin (g) bendine göre tahsise ilişkin meclis kararlarını uygulamak ve süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek encümenin. Bir günlük etkinlik genellikle encümen tarafında ilerliyor, bu da iyi haber. Takvimi belirleyen fark tam olarak burada. Kanunun 20 nci maddesi belediye meclisinin her ayın ilk haftası, önceden kararlaştırdığı günde toplanacağını; 35 inci maddesi encümenin haftada birden az olmamak üzere toplanacağını söylüyor. Meclis gündemine yetişemeyen bir başvuru bir ay kaybettirir, encümen gündemini kaçıran bir başvuru bir hafta. Tahsis yazısı elinize geçmeden alana tek bir kamyon girmez, jeneratör inmez, truss kurulmaz. Başvuruyu sahne planı ve alan krokisiyle birlikte verin; ölçüsüz bir dilekçe ilk turda geri döner.
İşgal harcı nedir, hangi günler sayılır?
Kamuya ait bir alanı geçici olarak kullanmanın belediyeye ödenen bedeli var ve adı işgal harcı. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 52 nci maddesi konuyu şöyle çiziyor: belediye sınırları içinde bulunan yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi işgal harcına tabidir. İkinci bent doğrudan etkinlik alanlarını sayıyor: yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali. Maddenin devamındaki cümle önemli, çünkü kestirme yolu kapatıyor: yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz. İzinsiz kurmak harcı sıfırlamıyor, yalnızca bir de aykırılık ekliyor. 53 üncü maddeye göre mükellef işgal eden, 55 inci maddeye göre matrah işgal edilen alanın metrekaresi. 56 ncı madde tarifeyi hadler içinde belediye meclisine bırakıyor ve tutarlar Kanunun 96 ncı maddesine göre güncelleniyor, yani rakam için o belediyenin yürürlükteki gelir tarifesine bakmak gerekiyor. Hesabın iki kuralı yine 56 ncı maddede: metrekare kesirleri tam sayılır, tam günü aşan işgallerde altı saatten az süreler atılır, fazlası tam gün sayılır. Bütçede en sık atlanan yer burası. Üç gün kurulum, bir gün etkinlik, bir gün söküm yapan 400 metrekarelik bir alan beş gün üzerinden hesaplanıyor.
Etkinlik biletliyse eğlence vergisi çıkar mı?
Bilet satıyorsanız 2464 sayılı Kanunun 21 inci maddesi devreye giriyor. Matrah, biletle girilen yerlerde eğlence vergisi hariç olmak üzere bilet bedeli olarak sağlanan gayri safi hasılat; bilet bedeli dışında bağış ve başka adlar altında alınan paralar da matraha dahil. Oran tarafında 2023 başında kalıcı bir değişiklik yapıldı. 21 Aralık 2022 tarihli ve 32050 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6584 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 1 Ocak 2023'ten geçerli olmak üzere biletle girilen yerli ve yabancı film gösterimleri ile spor müsabakaları, at yarışları ve konserlerde oranı sıfır olarak belirledi. Kanundaki listede tiyatro, opera, operet, bale, karagöz, kukla ve ortaoyunu zaten sıfır. Sirkler, lunaparklar, çalgılı bahçeler ve benzerleri yüzde 20 ile devam ediyor, dolayısıyla lunapark kurgulu bir aile etkinliği ile konser aynı kefede değil. Verginin tahsil yöntemi de farklı: bilet bedellerine eklenerek hesaplanıyor ve belediye tarafından özel damga konulması sırasında ödeniyor. Küçük ama süren bir kalem daha var; 1473 sayılı Kanun uyarınca belediye hudutları içindeki sinema, tiyatro, konser, sirk, fuar ve panayır giriş biletleri üzerinden Türk Hava Kuvvetlerinin güçlendirilmesine katılma payı alınıyor. Davetiyeli kurumsal etkinlikte bilet ve hasılat olmadığı için bu bölümün tamamı dışarıda kalıyor.
Etkinliğiniz fuarsa izin TOBB'dan geliyor
Fuar, izin haritasının en ayrı köşesi ve muhatabı ne valilik ne belediye. TOBB, yurt içinde düzenlenecek fuarlarla ilgili işlemler konusunda 1 Haziran 2004 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa istinaden yetkilendirilmiş durumda ve işi Fuarlar Müdürlüğü yürütüyor. Müdürlüğün görevleri arasında yıl içinde yurt içinde gerçekleştirilmesi planlanan fuarlara ilişkin Fuar Takvimini hazırlamak, ekleme, değişiklik ve iptal başvuruları ile fuar şirketlerinin yetki belgesi başvurularını değerlendirmek sayılıyor. Takvimde yer alan fuarların tanıtım materyallerinde, fuarın 5174 sayılı Kanun gereğince TOBB denetiminde düzenlendiğini belirten ibarenin bulunması isteniyor. Rakamlara bakınca sektörün ölçeği de görünüyor. TOBB'un açıkladığı 2026 fuar takviminde Türkiye genelinde 96'sı uluslararası olmak üzere 289 fuar planlandı. İstanbul 155 organizasyonla listenin başında; onu 25 fuarla İzmir, 24 fuarla Antalya, 19 fuarla Ankara ve 14 fuarla Bursa izliyor. En yoğun ay 52 etkinlikle ekim, ardından 41'er fuarla nisan ve eylül geliyor. Ayrımı net tutun: bir fuarda stand kurmak bu iznin muhatabı olmak değil, fuarı düzenlemek muhatabı olmak. Stand tarafında sizi bağlayan şey fuar organizatörünün teknik şartnamesi.
İzin haritasını geri sayım takvimine çevirin
Valilik gerçekten bir izin veriyor, ama adı etkinlik izni değil. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 3 üncü maddesi şunu söylüyor: toplantı, konser, sahne gösterileri ve benzeri etkinliklerde, para veya değerli eşya nakli gibi geçici veya acil hallerde, komisyon kararı aranmaksızın valilik tarafından özel güvenlik izni verilebilir. Özel güvenlik komisyonunun toplanması beklenmediği için bu yol hızlı işliyor, ama başvurusuz yürümüyor. İkinci başlık genel emirler. 5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 11 inci maddesinin (C) fıkrası; il sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteallik emniyetin ve kamu esenliğinin sağlanmasını valinin ödev ve görevleri arasında sayıyor ve bunları sağlamak için valinin gereken karar ve tedbirleri alacağını söylüyor. Şehirden şehre değişen uygulamalar bu yetkiden doğuyor, o yüzden kural her ilde ayrı kontrol ediliyor. Takvimi tersten kurun: sekiz hafta önce mekânın ruhsat kontrolü ve açık alan tahsis başvurusu, dört hafta önce belediye meclis ya da encümen gündemi ile işgal harcı tahakkuku, iki hafta önce valilikten özel güvenlik izni, kırk sekiz saat önce sahne gösterisi bildirimi. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz ve Türkiye genelinde bayi toplantısı, lansman, açılış, gala gecesi ve mezuniyet töreni projelerinde sahne, ses, ışık ve LED ekran prodüksiyonunu tek ekiple yürütüyoruz. Etkinliğin şehrini, mekânını ve program akışını yazın; izin haritasını kurulum takvimiyle birlikte çıkaralım.