Kısa yanıt: access point sayısını salonun metrekaresi değil, aynı anda ağa düşen cihaz sayısı belirler. Cisco Meraki'nin yüksek yoğunluklu Wi-Fi tasarım dokümanı yoğun ortamlar için radyo başına yaklaşık 25, access point başına 50 istemci öneriyor ve gereken cihaz sayısını tek bir bölmeyle veriyor: eşzamanlı 5 GHz istemci sayısını 25'e bölün. 400 kişilik bir bayi toplantısında kişi başı bir buçuk cihaz varsayarsanız 600 istemci, yani 24 access point çıkar. Hattın kapasitesi bundan ayrı bir hesaptır. Türkiye'de üçüncü bir başlık daha var: konuklarına internet veren taraf, 5651 sayılı Kanuna dayanan yönetmelik karşısında internet toplu kullanım sağlayıcısıdır ve erişim kaydı tutma yükümlülüğü doğar. Aşağıda access point hesabı, hat kapasitesi, ağın çöktüğü anlar, kritik cihazların ayrılması, 5651 tarafındaki sorumluluk ve mekâna sorulacak sorular var.
Kaç access point gerekir?
Hesap salonun metrekaresinden değil, aynı anda ağa bağlanan cihaz sayısından başlar. Cisco Meraki'nin yüksek yoğunluklu Wi-Fi tasarım dokümanı yoğun ortamlar için radyo başına yaklaşık 25, access point başına 50 istemci öneriyor; gereken cihaz sayısını da basit bir bölmeyle veriyor, eşzamanlı 5 GHz istemci sayısını 25'e bölüyorsunuz. Aynı doküman eşiği de tanımlıyor: bir access point'e 30'dan fazla istemci düşüyorsa orası artık yüksek yoğunluklu bir ortamdır. Rakamı etkinliğe oturtalım. 400 kişilik bir bayi toplantısında kişi başı bir buçuk cihaz varsayarsanız 600 istemci eder, bölme 24 access point verir. Bu sayı çoğu otel balo salonundaki mevcut kurulumun epey üstündedir; oradaki üç beş cihaz, 60 kişilik toplantı odaları düşünülerek yerleştirilmiştir. Katılımcıların çoğunun yiyip içtiği, sahneyi izlediği bir gala gecesinde eşzamanlı oran düşer. Canlı oylama, soru gönderme ya da dijital katalog gibi bir uygulama kullanacaksanız oran yüzde yüze yaklaşır ve hesabı ona göre yapmanız gerekir.
Kaç Mbps internet hattı gerekir?
Access point sayısıyla hat kapasitesi iki ayrı hesaptır. Birini çözüp diğerini atlamak, salonda en sık gördüğümüz hata. Meraki'nin formülü şu: uygulamanın ihtiyaç duyduğu hız çarpı eşzamanlı kullanıcı sayısı. Aynı dokümanın uygulama başına verdiği değerler, web'de gezinme için 500 kbps, video konferans için 1,5 Mbps, HD video akışı için 768 kbps ile 8 Mbps arası, 4K akış için 8 ile 20 Mbps arası. Diyelim ki 250 kişi aynı anda telefonundan sosyal medya ve web kullanıyor. 250 çarpı 500 kbps, kabaca 125 Mbps'lik bir toplam ihtiyaç demek. Üstüne sponsor standındaki video, basının yüklediği görseller ve varsa canlı yayın hattı biner. Yükleme tarafını ayrıca sorun; konuklar fotoğraf ve video paylaşır, yani trafik ev internetindeki gibi tek yönlü değildir. Mekânın söylediği hızın o salona mı yoksa bütün binaya mı ait olduğunu ve aynı gün başka bir salonda etkinlik olup olmadığını sözleşmeden önce öğrenin.
Aynı anda kaç kişi bağlanır? Zirve anlarını önceden bulun
Toplam davetli sayısı yanıltıcıdır, ağı zorlayan şey zirve anlarıdır. Dördü neredeyse her programda tekrar eder: kapı açıldığında oluşan check-in kuyruğu, açılış konuşmasının ilk beş dakikası, kahve arasından dönüş ve sunucunun "ekrandaki QR kodu okutun" dediği an. Bu son cümle ağın en sert testidir, çünkü beş saniye içinde salondaki herkes aynı anda bağlanmayı dener. Cihaz sayısını da düşük tutmayın. Kurumsal bir katılımcı salona telefonuyla girer, dizüstü bilgisayarını çantasından çıkarır, akıllı saati de ağa düşer. Planlamada kişi başı bir buçuk cihaz makul bir başlangıçtır; herkesin bilgisayarla geldiği bir eğitim programında ikiyi geçer. Bir de kimsenin listeye yazmadığı kalabalık var: kurulum ekibi, catering personeli, güvenlik ve sahne teknisyenleri.
Wi-Fi neden çöker? En sık üç sebep
Birincisi 2,4 GHz bandı. Bu bantta birbiriyle çakışmayan yalnızca üç kanal vardır, 1, 6 ve 11. Yan yana konan on access point aynı üç kanalı paylaşmak zorunda kalır ve sırayla birbirini bekler. Meraki'nin önerisi 2,4 GHz ile 5 GHz arasında kabaca 30'a 70'lik bir dağılım kurmak, yani yükün ağırlığını 5 GHz'e vermek. İkincisi kanal genişliği. Evde hızı artırmak için açılan geniş kanallar kalabalık salonda tam tersini yapar; Meraki yüksek yoğunluklu kurulumlarda 20 MHz kanal genişliği öneriyor, çünkü dar kanal daha fazla sayıda çakışmayan kanal demek. Üçüncüsü salonun içindeki diğer vericiler. Kişisel hotspot açan yüz kişi, sponsorun kendi getirdiği router ve 2,4 GHz'de çalışan kablosuz sunum cihazları aynı havayı paylaşır. Donanım kuşağı burada gerçekten fark yaratıyor: Wi-Fi 6 ile gelen OFDMA tek bir iletimde birden çok cihaza yer açar, BSS coloring ise komşu access point'lerin sinyalini ayırt ederek aynı kanalı kullananların birbirini gereksiz yere susturmasını önler. Mekânın access point'lerinin hangi standartta olduğunu sorun; cevap size kurulumun yaşını da söyler.
Kritik cihazları misafir ağına bağlamayın
Etkinliğin işleyen kısmıyla konukların internetini aynı ağda buluşturmak tek bir arıza noktası yaratır. Check-in tabletleri, yaka kartı yazıcıları, POS cihazları, canlı yayın kodlayıcısı ve LED ekranın medya sunucusu mümkünse kabloyla bağlanır. Kablonun çekilemediği yerde ayrı bir SSID ve ayrı bir VLAN kurun, o ağa konuk almayın. Misafir ağında kişi başı hız sınırı tanımlamak da işe yarar; böylece bütün salonun hattını, bulut yedeklemesini başlatan tek bir dizüstü bilgisayara kaptırmazsınız. Yayın hattını en baştan ayırın. Kurulum günü kabloyu çekmek yarım saat sürer, programın ortasında telafisi yoktur.
5651 kapsamında erişim kaydını kim tutar?
Türkiye'de bu sorunun yazılı bir yanıtı var ve çoğu ekip ilk kez sözleşme masasında duyuyor. İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik, internet toplu kullanım sağlayıcıyı "kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet ortamı kullanım olanağı sağlayan gerçek ve tüzel kişiler" olarak tanımlıyor. Bir salonda konuklarınıza Wi-Fi veriyorsanız tanım sizi de kapsar. Yönetmeliğin 4. maddesi üç yükümlülük getiriyor: konusu suç oluşturan içeriklere erişimi önlemek amacıyla içerik filtreleme sistemi kullanmak, erişim kayıtlarını elektronik ortamda kendi sisteminize kaydedip iki yıl süreyle saklamak, kamuya açık alanlarda internet erişimi sağlıyorsanız kısa mesaj servisi ve benzeri yöntemlerle kullanıcıları tanımlayacak bir sistem kurmak. Erişim kaydının içeriği de yönetmelikte tanımlı: dağıtılan IP adresi, kullanımın başlama ve bitiş zamanı, cihazın MAC adresi ve hedef IP bilgisi. Pratikte en temiz yol, mekânın kendi hotspot altyapısını kullanmak ve bu yükümlülüğün kimde olduğunu sözleşmeye yazmak. Etkinliğe kendi cihazınızı getirip şifresi herkese söylenen bir SSID açıyorsanız, loglama tarafını da sizin kurmuş olmanız gerekir. Girişte telefon numarası topluyorsanız KVKK aydınlatma metni aynı ekranda durmalı.
Mekân sözleşmesinden önce sorulacak yedi soru
Teklif alırken şunları yazılı sorun; cevaplar mekânlar arasındaki gerçek farkı gösterir. Salonda kaç access point var ve hangi Wi-Fi standardını destekliyorlar. Hattın indirme ve yükleme kapasitesi kaç Mbps, bu hat o gün başka salonlarla paylaşılıyor mu. Etkinliğe özel SSID ve şifre tanımlanabiliyor mu, misafir başına hız sınırı konabiliyor mu. Yayın ve check-in için ayrı kablolu hat, ayrı VLAN ve sabit IP verilebiliyor mu. 5651 kapsamındaki erişim kaydı ve kullanıcı doğrulaması mekânın hotspot sistemi üzerinden mi yürüyor. Kurulum günü salonda sinyal ölçümü yapmamıza izin veriliyor mu. Ek access point gerekirse kablolama ve elektrik nereden alınacak. Ölçümü boş bir sabahta değil, sandalyeler dizildikten ve ekipler salona girdikten sonra yapın: insan bedeni 5 GHz sinyalini emer, dolu salon boş salondan başka bir sonuç verir.
Ağ planını sahne krokisiyle aynı masada çıkarın
Wi-Fi planı, sahne ve oturma düzeni çizildikten sonra değil, onlarla birlikte yapıldığında hem ucuza gelir hem işe yarar. Access point'lerin yeri truss'ın, LED ekranın ve tavandaki asma noktalarının kararına bağlıdır; kablo yolları da öyle. Tales Event olarak İstanbul merkezli çalışıyor, Türkiye genelinde kurduğumuz bayi toplantısı, lansman ve kongre projelerinde ağ ihtiyacını ses, ışık ve görüntü planıyla birlikte çıkarıyoruz. Katılımcı sayınızı, salonu ve kullanacağınız etkinlik uygulamasını paylaşın; gereken access point sayısını, hat kapasitesini ve 5651 tarafındaki sorumluluk dağılımını tek sayfada verelim.