Kısa yanıt: evet, izne tabi. Bir galada ya da yemekli gecede davetlilerden bağış toplamak, 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nun 5. maddesinde sayılan yardım toplama şekillerinden biri; kanun gezi ve eğlenceler düzenlemek suretiyle yardım toplamayı açıkça listeye koymuş. İzin, faaliyet tek bir ilçe sınırı içindeyse kaymakamdan, bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa validen alınıyor ve izin veren makam sonucu en geç iki ay içinde yazılı olarak bildiriyor. İki rakam bütün planlamayı belirliyor. Birincisi gider tavanı: gezi ve eğlence düzenleyerek yardım toplamada giderler brüt gelirin yüzde kırkını geçemiyor ve aşan kısım, haklı neden yoksa sorumlu kurul üyelerine ödettiriliyor. İkincisi ceza: kanun metninde izinsiz yardım toplayanlar için beş bin liradan yüz bin liraya, internet ortamında toplanması halinde on bin liradan iki yüz bin liraya kadar idari para cezası yazılı. Mekân sahibi de kapsamda. Aşağıda izin takvimi, davetiyede bulunması zorunlu bilgiler, yüzde 40 hesabı, paranın bankaya yatma süresi ve gece bittikten sonraki bildirimler var.
Bağış toplanan bir gece neden izne tabi?
Kanun işi davetin adına değil, yapılan şeye bakarak tanımlıyor. 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nun 5. maddesi yardım toplama şekillerini tek tek sayıyor: makbuzla, kutu koyarak, bankada hesap açtırarak, yardım pulu çıkararak, eşya piyangosu düzenleyerek, kültürel gösteri ve sergiler yoluyla, spor gösterileri, gezi ve eğlenceler düzenleyerek ya da elektronik sistemler kullanarak. Yemekli bir gala, konserli bir bağış gecesi ya da biletli bir hayır yemeği bu listedeki gezi ve eğlence başlığına giriyor. Yönetmelik yardım toplamayı, belirli süre ve yerlerde ayni veya nakdi yardım istenmesi olarak tanımlıyor. Sahneden yapılan bir çağrı da, masalara bırakılan bir bağış formu da faaliyetin parçası. Kimlerin toplayabileceği 3. maddede yazılı: gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, vakıflar, spor kulüpleri, gazete ve dergiler. İzin alınmadan girişilen faaliyet 6. maddeye göre güvenlik kuvvetlerince derhal menediliyor, yani gece yarıda kesilebiliyor. Talep tarafı ise büyüyor. TÜSEV için Koç Üniversitesi'nden Ali Çarkoğlu ve S. Erdem Aytaç'ın hazırladığı Türkiye'de Bireysel Bağışçılık ve Hayırseverlik 2024 raporuna göre kurumlar aracılığıyla yapılan bağış oranı 2004'te yüzde 18 iken 2024'te yüzde 35'e çıktı. Araştırma, 20 Temmuz ile 25 Ağustos 2024 arasında 50 ilin 99 ilçesinde 1.408 kişiyle yüz yüze yapıldı.
İzni kim veriyor, başvuru ne kadar sürüyor?
Yetki coğrafyaya göre değişiyor. Kanunun 7. maddesi, faaliyet bir ilçenin sınırları içindeyse kaymakamı, bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa valiyi yetkili kılıyor. Başvuru, yönetmelik ekindeki Yardım Toplama Başvuru Formu ile yapılıyor. Formda hangi amaçla ne miktarda yardım toplanacağı, faaliyetin yürütüleceği il ve ilçeler, hangi yardım toplama şekillerinin uygulanacağı, kaç kişi çalıştırılacağı ve kullanılacak makbuz miktarı yer alıyor; toplanacak miktarı gerekçelendiren keşif özeti ya da rapor da ekleniyor. Dosya sivil toplumla ilişkiler birimine havale ediliyor, birim gerekçeli bir rapor hazırlıyor, yetkili makam kararını veriyor. Sürede iki rakam var: sonuç en geç iki ay içinde yazılı olarak bildiriliyor, verilen izin süresi ise bir yılı geçemiyor. Anayasa Mahkemesi'nin 27 Haziran 2024 tarihli kararıyla süre uzatmasındaki bir yıllık sınır iptal edildi, iptal 9 Aralık 2024'te yürürlüğe girdi. Takvimi kurarken şu sıraya dikkat edin: davetiyeyi izin çıkmadan basamazsınız, çünkü izin bilgilerinin davetiyenin üzerinde yer alması zorunlu. Gecenin tarihinden geriye doğru en az üç ay bırakın.
Davetiyede ve makbuzda ne yazmak zorunlu?
Burası en çok hata yapılan yer, çünkü tasarıma giden dosya çoğu zaman mevzuat metnine bakılmadan hazırlanıyor. Yönetmeliğin 9. maddesi, gezi ve eğlence düzenleyerek yardım toplanmasında bastırılacak bilet ve davetiyelerde şu bilgileri zorunlu tutuyor: kuruluşun adı, varsa kısa adı ve adresi, hangi amaçla yardım toplandığı, izni veren makam, iznin tarih ve sayısı, iznin başlangıç ve bitiş tarihleri. Bilet ve davetiye bedelinin ayrıca rakam ve yazı ile gösterilmesi gerekiyor. Kanunun 5. maddesi de makbuz ve biletlerde yardımın hangi amaç için toplandığının belirtilmesini şart koşuyor. 2021'de eklenen bir kural daha var: izin verilenler, internet ortamı dahil kullanacakları her türlü materyale DERBİS üzerinden verilen yardım toplama izin numarasını yazmak zorunda. Makbuz tarafı da serbest değil. Makbuzlar müteselsil ve sıra numaralı olarak ciltler halinde bastırılıyor, derneğin olağan gelir makbuzlarından ayrı tutuluyor. Kayıt için noterden ya da sivil toplumla ilişkiler biriminden onaylı Makbuz-Bilet Kayıt Defteri tutuluyor. Gecede görev alacak kişilere ise izin veren makam, faaliyetin konusunu ve süresini belirten fotoğraflı bir kimlik belgesi düzenliyor ve bu belgeler iş bitiminde geri alınıyor.
Yüzde 40 kuralı prodüksiyon bütçesini nasıl sınırlıyor?
Kanunun 24. maddesi gider tavanını yardım toplama şekline göre ikiye ayırıyor. Makbuzla, kutu koyarak, bankada hesap açtırarak, yardım pulu çıkararak ya da elektronik sistem kullanarak toplamada giderler brüt gelirin yüzde onunu geçemiyor. Eşya piyangosu, kültürel gösteri, sergi, spor gösterisi, gezi ve eğlence düzenleyerek toplamada tavan brüt gelirin yüzde kırkı. Aradaki fark, haklı nedenler yoksa sorumlu kurul üyelerine ödettiriliyor. Yani bütçeyi aşan prodüksiyon kararının muhatabı, kurumun yönetim organındaki kişiler oluyor. Hesabı somutlaştıralım. Bilet ve masa satışıyla brüt 3 milyon lira hedefleyen bir bağış gecesinde harcanabilecek toplam tutar 1,2 milyon lira. Salon kirası, ikram, sahne, ses, ışık, LED ekran, davetiye basımı, sunucu ve sahneye çıkacak isimlerin bedeli bu tavanın içinde. Gecede birden fazla yöntem kullanılacaksa, mesela bilet gelirinin yanında banka hesabı da açılacaksa, her yöntemin geliri ve gideri ayrı izlenmeli; tavanlar aynı değil. Eşya piyangosu koyacaksanız bir not daha: piyango ve çekilişlerin kendi izin mevzuatı var, 2860 kapsamında alınan izin onun yerine geçmiyor. Pratik yol şu: net gelir hedefini başta yazın, teklifleri kalem kalem alın, tavan dolmadan hangi kalemden vazgeçeceğinizi önceden kararlaştırın.
Para kime teslim ediliyor, ne zaman bankaya yatıyor?
Nakit akışının kuralı yönetmeliğin 13. maddesinde. Yardım toplamakla görevli kişiler, en geç on beş günde bir topladıkları yardımı sorumlu sayman üyeye teslim etmek ya da bu amaçla açılmış banka hesabına yatırmak zorunda. Tutar eşiği aşarsa bu süre beklenmiyor: bilanço esasına göre defter tutan dernek ve vakıflar için yönetmelikte yazılı eşik 25.000 lira, diğer kişi ve kuruluşlar için 10.000 lira. Bu rakamlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanıyor, güncel tutarı izin veren makama sorun. Sorumlu kurul da tanımlı: gerçek kişilerde en az üç kişi, tüzel kişilerde yönetim organı. Banka hesabı ya da elektronik sistem kullanılacaksa hesap numaraları, SMS numaraları ve benzeri bilgiler izni takip eden otuz gün içinde bildiriliyor. Geceye kamu görevlisi dahil edecekseniz dikkat: kamu görevlileri vali veya kaymakamdan izin almadıkça çalışamıyor, izin verilenlere ücret verilemiyor; hâkim ve savcılar ile güvenlik kuvvetleri mensupları hiç çalışamıyor. Toplanan para ve malı zimmetine geçiren kişi de, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu'nun zimmet hükümlerine göre cezalandırılıyor.
Gece bittikten sonra hangi evrak, hangi sürede?
İki takvim birden işliyor. Kanunun 17. maddesine göre sorumlu kurul, yardım toplama süresinin bitiminden itibaren on gün içinde kesin hesabı çıkarıyor ve bir örneğini izin veren makama veriyor; zorunlu hallerde bu süre otuz güne kadar uzatılabiliyor. Yönetmeliğin 14. maddesi ikinci bir yükümlülük ekliyor: kesin hesabın verildiği tarihten itibaren doksan gün içinde, elde edilen gelirin nasıl harcandığını gösteren Yardım Toplama Sonuç Bildirimi veriliyor. Harcamalar bu sürede tamamlanamıyorsa izin veren makamın onayıyla süre uzatılıyor. Denetim tarafında izin veren makam denetçi görevlendiriyor ve denetçinin raporu dört şeyi içermek zorunda: brüt gelir, faaliyet için yapılan gider, net gelir ve bu gelirin amacı gerçekleştirmeye yetip yetmeyeceği. On gün kısa bir süre. Gecenin faturalarını etkinlik bitmeden toplamaya başlayın, tedarikçilerle fatura kesim tarihini sözleşmeye yazın. Bir madde daha var: toplanan yardım amacı gerçekleştirmeye yetmezse ya da amaç gerçekleştikten sonra bir miktarı artarsa, kalan tutar izin veren makamca aynı veya benzer amacı gerçekleştirebilecek kuruluşlara devrettiriliyor.
İzinsiz toplanırsa ceza kime kesiliyor?
Cezalar 29. maddede ve sadece organizatörü hedeflemiyor. Kanun metninde izinsiz yardım toplayanlara beş bin liradan yüz bin liraya kadar, internet ortamında izinsiz toplanması halinde on bin liradan iki yüz bin liraya kadar idari para cezası yazılı. İzinsiz yardım toplanmasına yer ve imkân sağlayanlar, uyarılmalarına rağmen faaliyeti sonlandırmazsa beş bin lira ceza alıyor; bu fıkra mekân işletmecisini ve organizasyonu kuran tarafı doğrudan ilgilendiriyor. İzin verilen şekil dışında başka bir yardım toplama şekline geçenler ya da izin verilen yer dışında toplayanlar, uyarıya rağmen devam ederse beş bin liradan yirmi bin liraya kadar ödüyor. Rakamlar 2020'de belirlendi; idari para cezaları Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanıyor, yani 2026'da uygulanan tutarlar kanun metnindekinin üzerinde. İnternet ayağı ayrıca düzenlenmiş: izinsiz faaliyetin internette yapıldığı tespit edilirse valilik ya da İçişleri Bakanlığı içerik veya yer sağlayıcıya bildirimde bulunuyor, içerik yirmi dört saat içinde çıkarılmazsa sulh ceza hâkimliğinden erişimin engellenmesi isteniyor ve karar URL bazlı veriliyor.
İzin almadan yapmanın yasal yolu var mı?
Var, ama kurgu değişiyor. Kanunun 2. maddesi; bağış kabulüne yetkili vakıflara, derneklere, spor kulüplerine ve mesleki kuruluşlara üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılacak bağışları kanun kapsamının dışında bırakıyor. Geceyi bir toplama kampanyası olarak kurgulamak yerine davetlilerin doğrudan ilgili kuruma bağış yapacağı bir akış kurmak, bu yüzden farklı bir hukuki zemine oturuyor. İkinci yol, Cumhurbaşkanınca izin almadan yardım toplayabileceği kararlaştırılan kamu yararına dernek, kurum ve vakıflarla çalışmak. Bu kuruluşlar izin almıyor, ama yükümlülükten muaf da değil: faaliyet sonunda Yardım Toplama Sonuç Bildirimi veriyor ve materyallere izin numarası yerine kendilerine verilen izin kararının yılı ile sayısını yazıyor. Partner kurumun yetkisini, İçişleri Bakanlığının e-Devlet üzerinden sunduğu Yardım Toplama Yetkisi Sorgulama hizmetiyle teyit edin, sözleşmeyi ondan sonra imzalayın. Şirket tarafında soru genelde vergiye geliyor. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10/1-c bendi, kamu yararına çalışan derneklere ve vergi muafiyeti tanınan vakıflara makbuz karşılığında yapılan bağışların, o yıla ait kurum kazancının yüzde 5'ine kadar olan kısmını indirime açıyor. Karşılığında logo ve tanıtım alınan ödeme ise bağış değil, reklam harcaması olarak ayrı değerlendiriliyor. Ölçek için bir referans: Indiana Üniversitesi Lilly Family School of Philanthropy tarafından hazırlanan Giving USA 2026 raporuna göre ABD'de 2025 yılında toplam bağış 617,2 milyar dolara ulaştı ve bunun 43,67 milyar doları şirketlerden geldi. Buradaki çerçeve genel bilgi; başvuru dosyasını ve vergi tarafını kendi hukuk ve mali müşavirinizle teyit edin. Tales Event İstanbul merkezli çalışıyor ve Türkiye genelinde gala gecesi, bağış yemeği, ödül töreni ve lansman prodüksiyonunu sahne, ses, ışık, LED ekran ve dekor dahil tek ekiple yürütüyor. Gecenin akışını, bütçesini ve izin takvimini birlikte çıkarmak için projenizi iletin.