Kısa yanıt: kiraladığınız ses sistemi, LED ekran ya da sahne hasar görürse bedelini kural olarak kiracı öder, ama bu kuralın iki yazılı sınırı var. Türk Borçlar Kanunu'nun 334 üncü maddesi kiracıyı kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlü tutuyor, sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan ise sorumlu tutmuyor. 335 inci madde terazinin öbür kefesi: kiraya veren, geri verme sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları ona hemen yazılı olarak bildirmek zorunda, bu bildirim yapılmazsa kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. Tartışmayı çoğu zaman hukuk değil, söküm gecesi tutulan iki sayfalık tutanak bitiriyor. Aşağıda hasarın kime yazıldığı, normal yıpranmanın sınırı, sözleşmedeki hangi maddelerin baştan geçersiz olduğu, teminatın kuralı, sigortadaki halefiyet tuzağı ve anlaşmazlık çıkarsa işleyen takvim var.
Kiralanan ekipman hasar görürse bedeli kim öder?
Kural kiracıda. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 334 üncü maddesi, kiracının kiralananı ne durumda teslim almışsa sözleşmenin bitiminde o durumda geri vermekle yükümlü olduğunu söylüyor. Aynı fıkranın ikinci cümlesi sınırı çiziyor: kiracı, sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla kiralananda meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değil. Üç gün çalışan hareketli bir ışığın lamba ömrünü tüketmesi kiracının borcu değildir. Aynı fikstürün truss'tan düşüp lensinin kırılması borcudur. İspat tarafı çoğu kurumsal müşterinin beklediğinin tersine işliyor. Kanunun 112 nci maddesi, borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlunun, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlü olduğunu yazıyor. Ekipman hasarlı döndüyse kusursuz olduğunu gösterecek olan kiracıdır, hasarın kiracıdan kaynaklandığını ispat edecek olan kiraya veren değil. Sahadaki karşılığı tek cümlede özetlenebilir: o gece ne olduğunu belgeyle anlatamıyorsanız, fatura size gelir. Bu yüzden teknik ekibin "ne zaman, kim, nasıl" sorusuna yanıt veren kısa bir olay notu, hasarın kendisinden daha belirleyici olabiliyor.
Teslim tutanağı tutulmazsa ne olur?
335 inci madde, kiraya verenin elindeki en güçlü kartı ve onu kaybetmenin yolunu aynı cümlede tarif ediyor. Kiraya veren, geri verme sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları ona hemen yazılı olarak bildirmek zorunda. Bu bildirim yapılmazsa kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. İstisna, teslim alma sırasında olağan incelemeyle belirlenemeyecek eksiklikler ve ayıplar; bunlarda kiracının sorumluluğu devam ediyor, ama kiraya veren bu tür eksiklikleri belirlediğinde de hemen yazılı bildirmek zorunda. Hükmün pratik karşılığı iki tutanaktır. Biri çıkışta, biri dönüşte, ikisi de aynı formatta. Tutanakta marka, model ve seri numarası, aksesuar sayımı (kablo, flightcase, kelepçe, yedek lens), cihazın çalışır durumda teslim edildiğini gösteren kısa test kaydı, tarih ve saat, iki tarafın imzası bulunsun. Fotoğraf ve video eki şart. Söküm gecesi saat üçte kimse LED kabinlerin arkasındaki etiketleri okumak istemez, yine de okuyun; o on beş dakika, sonraki üç haftalık yazışmanın yerine geçiyor. Sözleşmeye yazılı bildirimin e-posta ile yapılabileceğini eklemek de işinizi kolaylaştırır, çünkü sahada bildirimin gecikmesinin başlıca sebebi ıslak imza beklemektir.
Normal yıpranma nerede biter, hasar nerede başlar?
Ayrımı yapan ölçüt kullanımın sözleşmeye uygun olup olmadığı. Kablo soketlerinin gevşemesi, flightcase köşelerinin ezilmesi, LED kabin yüzeyindeki ince çizikler ve lamba saatlerinin tükenmesi olağan kullanımın sonucudur. Su alan bir mikser, deforme olmuş hoparlör askısı, kırık LED modülü, sahne platformunun yüzeyinde forklift izi ise hasardır. Madalyonun diğer yüzünü de konuşmak gerekiyor. 301 inci madde kiraya vereni, kiralananı kararlaştırılan tarihte sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlü tutuyor; ekipman kiralaması gibi sözleşmelerde bu hükme kiracı aleyhine genel işlem koşulları yoluyla aykırı düzenleme yapılamıyor. Yani kiralama firmasının standart metnine konan "teslimden sonra her arıza kiracıya aittir" cümlesi, matbu koşul olduğu ölçüde hükümsüzdür. Cihaz sahada kendiliğinden arızalanırsa 305 inci madde kiracıya ayıbın giderilmesini, kira bedelinden orantılı indirimi ya da zararının giderilmesini isteme hakkı veriyor. 306 ncı madde, ayıp uygun sürede giderilmezse kiracının ayıbı kiraya veren hesabına gidertebileceğini, bedelden indirebileceğini ya da ayıpsız benzeriyle değiştirilmesini isteyebileceğini söylüyor. Etkinlikte uygun süre saat değil dakikadır, bu yüzden sözleşmeye yedek cihaz ve müdahale süresi yazmak bu maddeleri kullanılabilir hâle getirir.
Sözleşmedeki hangi maddeler baştan geçersiz?
Kiralama sözleşmelerinde en sık görülen dört kalıbın üçü hukuken sınırlı. Birincisi, dönüşte her hâlükârda belirli bir bedelin ödeneceğine ilişkin peşin taahhüt. 334 üncü maddenin ikinci fıkrası açık: kiracının, sözleşmenin sona ermesi hâlinde, sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararları giderme dışında başkaca bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt etmesine ilişkin anlaşmalar geçersizdir. İkincisi, kiraya vereni her türlü sorumluluktan kurtaran madde. 115 inci maddeye göre borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüz; uzmanlık gerektiren ve ancak izinle yürütülebilen hizmetlerde hafif kusur için yapılan sorumsuzluk anlaşması da hükümsüz. Üçüncüsü cezai şart. 180 inci madde alacaklının hiç zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezayı isteyebileceğini söylüyor, ama 182 nci maddenin üçüncü fıkrası hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indireceğini yazıyor. Dördüncüsü geçerli ve çoğu kiracının farkında olmadığı maddedir: 316 ncı madde, özenle kullanma borcuna aykırılıkta konut ve çatılı işyeri dışındaki kira ilişkilerinde kiraya verene önceden ihtar çekmeksizin, yazılı bildirimle sözleşmeyi hemen feshetme yetkisi veriyor. Ekipmanı amacı dışında kullanan bir ekip, teorik olarak etkinliğin ortasında cihazsız kalabilir.
Teminat ne kadar olabilir, üç aylık sınır burada geçerli mi?
Hayır, geçerli değil. Teminatı üç aylık kira bedeliyle sınırlayan 342 nci madde, kanunun konut ve çatılı işyeri kiralarına ayrılmış ikinci ayırımında yer alıyor ve 339 uncu maddeye göre o bölüm konut ve çatılı işyeri kiralarına, bir de bunlarla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşyaya uygulanıyor. Ses sistemi, ışık, LED ekran ya da sahne kiralaması genel hükümlere tabi olduğu için teminatta kanuni bir tavan yok; tutar serbestçe kararlaştırılıyor ve piyasada çoğunlukla ekipmanın değerine ya da projenin büyüklüğüne bağlanıyor. Bir noktayı sözleşmede ayırın: teminat güvencedir, tazminat değildir. Hasar yoksa iade edilir, hasar varsa mahsup usulü belli olmalıdır. Sözleşmeye teminatın hangi hesaba, hangi para biriminde yatırılacağını, iade süresini, mahsup için tutanak ve onarım belgesi aranacağını yazın. Bir ayrıntı daha kiracının lehine işliyor: 336 ncı maddedeki kanuni hapis hakkı taşınmaz kiralarına özgü, yani ekipman kiralayan firmanın sizin mallarınız üzerinde kanundan doğan bir hapis hakkı yok. Sektörde peşin ödeme ve teminatın bu kadar yaygın olmasının sebebi de bu.
Sigorta kimin poliçesinden çalışır, halefiyet neden tuzak?
Kiralama firmasının poliçesi olması sizi otomatik olarak korumuyor; poliçe kendi sigortalısını korur. Türk Ticaret Kanunu'nun 1472 nci maddesi, sigortacının sigorta tazminatını ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçtiğini, sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hakkın tazmin edilen bedel kadar sigortacıya intikal ettiğini düzenliyor. Pratikte bu şu demek: kiralama firması hasarı kendi sigortasından tahsil eder, sigortacı da ödediği tutar için size rücu eder. Çözüm sözleşmede ve poliçede. Kiracının poliçede ek sigortalı olarak yer alması ya da sigortacının halefiyetten feragat ettiğini gösteren bir şartın poliçeye işlenmesi, bu rücu yolunu kapatır. Teminatın kapsamına da bakın. 1429 uncu madde, aksine sözleşme yoksa sigortacının sigorta ettirenin, sigortalının ve bunların fiillerinden sorumlu oldukları kişilerin ihmallerinden kaynaklanan zararları tazminle yükümlü olduğunu, rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olunduğunda ise sigortacının tazminat borcundan kurtulacağını söylüyor. 1459 ve 1461 inci maddelere göre sigortacı sigortalının uğradığı zararı tazmin ediyor ve sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlı; yeni cihaz bedelini almak ancak aynen tazmini öngören yeni değer sigortalarında mümkün. Hasar anında saat işlemeye başlıyor: 1446 ncı madde rizikonun gerçekleştiğini öğrenen sigorta ettirenin durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmesini istiyor, bildirimin yapılmaması ya da geç yapılması ödenecek tazminatı artırmışsa kusurun ağırlığına göre indirim yapılıyor. Poliçedeki muafiyetin kimde kalacağını da sözleşmeye yazın, çünkü muafiyet tutarı çoğu küçük hasarda tek başına hasar bedeline yakın çıkıyor.
Hasar bedeli nasıl hesaplanır, faturada KDV olur mu?
Üç kalem tartışılıyor: onarım bedeli, onarım mümkün değilse ikame bedeli ve ekipmanın onarımda geçirdiği günlerde kiraya çıkamamasından doğan kullanım kaybı. İlk ikisi belgeyle yürür, üçüncüsü ispat ister. Kiralama firması kullanım kaybı talep ediyorsa o günlere ait gerçek rezervasyon kaydını sorun. Tazminatın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa 50 nci maddenin ikinci fıkrası devreye giriyor ve hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak miktarı hakkaniyete uygun olarak belirliyor; 51 inci madde de tazminatın kapsamını belirlerken kusurun ağırlığının dikkate alınacağını söylüyor. Yani iki yılını doldurmuş bir cihazın yerine sıfır cihaz bedeli istemek kendiliğinden kabul görmüyor. Muhasebe tarafında da bir ayrım var. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 8 Ağustos 2011 tarihli ve KDVK-60/2011-1 sayılı KDV Sirküleri, bir teslim ya da hizmetin karşılığı olarak ortaya çıkmayan tazminat ödemelerinin prensip olarak KDV'nin konusuna girmediğini, buna karşılık sigortalının onarımı yaptırıp fatura ettiği masrafları sigorta şirketine yansıtması hâlinde KDV hesaplanacağını belirtiyor. Hasar bedelini öderken belgenin niteliğini mali müşavirinize sorun, çünkü aynı tutar tazminat olarak da hizmet bedeli olarak da belgelenebiliyor ve ikisinin KDV sonucu farklı oluyor.
Anlaşamazsanız takvim nasıl işler, sözleşmede ne olmalı?
Ticari tarafta doğrudan mahkeme yok. Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayıyor; arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırıyor, zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabiliyor. Anlaşma çıkmazsa bekleme uzun. Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü'nün Mart 2026'da yayımladığı Adalet İstatistikleri 2025'e göre asliye ticaret mahkemelerinde bir dosyanın ortalama görülme süresi 2025 yılında 383 gün; hukuk mahkemeleri genelinde bu süre 243 gün. Bir LED kabin için bir yıldan uzun süren dosya kimsenin işine yaramıyor, dolayısıyla asıl koruma sözleşmede. Yedi maddeyi ekipman sahaya çıkmadan tamamlayın. Bir, çıkış ve dönüş tutanağı formatı ekte olsun. İki, yazılı bildirimin e-posta ile yapılabileceği yazsın. Üç, normal yıpranma örnekle tanımlansın. Dört, teminat tutarı, iade süresi ve mahsup usulü belli olsun. Beş, sigortayı hangi tarafın yaptıracağı, muafiyetin kimde kalacağı ve halefiyetten feragat şartı netleşsin. Altı, arızalı teslim hâlinde yedek ekipman ve müdahale süresi yazılsın. Yedi, kullanım kaybı talep edilecekse hesap yöntemi baştan belirlensin. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz ve Türkiye genelinde bayi toplantısı, lansman, açılış, konsept gala gecesi ve mezuniyet törenlerinde ses, ışık, LED ekran, sahne ve dekor prodüksiyonunu tek ekiple yürütüyoruz. Ekipman listenizi ve etkinlik tarihinizi paylaşın; teslim tutanağından sigorta kapsamına kadar sorumluluk haritasını teklifle birlikte çıkaralım.