Kısa yanıt: yurt dışından etkinlik ya da fuar için getirilen ekipman Türkiye'ye kesin ithalatla değil geçici ithalat rejimiyle girer, bunun en pratik yolu da ATA karnesidir. ATA karnesi gümrük beyannamesi yerine geçen ve teminat işlevi gören uluslararası bir gümrük belgesi. Türkiye Geçici İthalat Sözleşmesini 28 Haziran 1990'da imzaladı, sözleşme 2004/7905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanarak 21 Ekim 2004 tarihli ve 25620 sayılı Resmî Gazetede yayımlandı ve 15 Mart 2005'ten bu yana Türkiye bu kapsamda karne düzenliyor. Karne bir yıl geçerli ve uzatılamıyor. Türkiye'de kefil kuruluş TOBB, karneyi TOBB'un yetkilendirdiği odalar veriyor ve kural olarak karne kapsamı eşyanın toplam değerinin yarısı kadar teminat alınıyor. Sahne ekipmanı, LED ekran, müzik aleti, kostüm, dekor, kamera seti ve fuarda sergilenecek ürün bu kapsama girer. Standda dağıtacağınız promosyon ile ikramda tüketilecek numune girmez. Aşağıda karnenin neyi kapsadığı, teminatın nasıl hesaplandığı, gümrükte ne olduğu, karnesiz yolun maliyeti ve süre kaçarsa çıkan ceza sırayla var.
ATA karnesi nedir, etkinlikte ne zaman gerekir?
ATA kısaltması Fransızca Admission Temporaire ile İngilizce Temporary Admission ifadelerinin baş harflerinden geliyor, yani geçici kabul demek. Sistemin ilk metni olan Eşyaların Geçici Kabulü İçin ATA Karnesi Hakkındaki Gümrük Sözleşmesi 6 Eylül 1961'de kabul edildi ve 30 Temmuz 1963'te yürürlüğe girdi. Kapsamı genişleten Geçici İthalat Sözleşmesi, kısa adıyla İstanbul Sözleşmesi, sonradan geldi ve bugün Türkiye'nin uyguladığı metin bu. TOBB'un yayımladığı istatistiklere göre sisteme üye ülke sayısı 76, Türkiye karne kullanımında bu ülkeler arasında 21 inci sırada ve karne dağıtımı konusunda yetkilendirilmiş oda sayısı 2010'dan bu yana 11'den 21'e çıktı. Etkinlik tarafında karnenin devreye girdiği dört tipik durum var: yabancı markanın lansman için getirdiği prototip ya da demo aracı, yurt dışından gelen sanatçının kendi enstrümanları ve sahne ekipmanı, fuarda sergilenecek makine, yabancı bir yayıncının kamera ve yayın seti. Devreye girmediği durum da net. Eşya etkinlikten sonra Türkiye'de kalacaksa, satılacaksa ya da tüketilecekse geçici ithalat rejimi doğru adres değildir.
Karne hangi ekipmanı kapsıyor, neyi kapsamıyor?
Sözleşmenin ekleri eşyayı gruplara ayırıyor. Sergi, fuar ve benzeri etkinliklerde teşhir edilecek eşya bir ekte, mesleki malzeme ayrı bir ekte duruyor. Mesleki malzeme eki üç liste halinde yazılmış: basın yayın ve televizyon malzemeleri, sinematografi malzemeleri, diğer mesleki malzemeler. Etkinlik prodüksiyonunu doğrudan ilgilendiren cümle üçüncü listede geçiyor ve şöyle diyor: özel veya halka açık gösterilerde kullanılan her türlü eşya dahil, halkı eğlendirenler, tiyatro kumpanyaları ve orkestralar için gerekli teçhizat. Parantez içinde de müzik aletleri, kostümler ve dekorlar sayılıyor. Sinematografi listesinde müzik aletleri, kostümler, sahne ve tiyatro dekorları, makyaj malzemesi ayrıca yer alıyor. Kapsam dışında kalanlar da mevzuatta yazılı. Ticaret Bakanlığının gümrük rehberi geçici ithalat rejimine konu edilemeyecek eşyayı sayarken tüketilebilir eşyayı, ithali yasak eşyayı ve kimliği tespit edilemeyen eşyayı listeliyor. Sergi eşyasına ilişkin ekte üç yasak daha var: bu eşya kiralanamaz, ödül amacıyla kullanılamaz ve etkinliğin yer aldığı alanın dışına çıkarılamaz. Somut karşılığı şu: standda dağıtacağınız iki bin adet promosyon ürünü karneye yazılmaz, sahnede kullanılacak ışık konsolu yazılır.
Karne nasıl alınır, teminat ne kadar tutar?
Önce yönü belirleyin. Eşya Türkiye'den çıkıyorsa karneyi Türkiye'deki yetkili odadan siz alırsınız, yurt dışından geliyorsa gönderen firma kendi ülkesindeki kefil kuruluştan alır ve Türk gümrüğü o karneyi kabul eder. TOBB, karne kullanmak için önceden bir kabul işlemi gerekmediğini söylüyor: eşyanın niteliğini, varsa marka ve numaralarını, ağırlığını, adedini ve değerini gösteren çeki listesi dilekçeye eklenip yetkili odalardan birine veriliyor, uygun teminat yatırıldığında karne düzenleniyor. Teminat üç şekilde kabul ediliyor: nakit, banka teminat mektubu ve banka blokajı. Teminat mektubunun konusuna ATA Karnesi Kapsamı Eşya ibaresinin konulması zorunlu. Oran, karne kapsamı eşyanın toplam değerinin yarısı. Tek istisna mücevher tarafında: ABD, Avustralya, Çek Cumhuriyeti, İsviçre, Japonya, Kanada, Kore ve Avrupa Birliği ülkelerine götürülecek 71.06, 71.08 ve 71.13 GTİP'li eşya döviz bazında teminatlandırılırsa oran yüzde 30'a iniyor. Başvurular atak.tobb.org.tr adresindeki sistem üzerinden yapılıyor. İstanbul Ticaret Odasının yayımladığı bilgilere göre karne bedeli 2.900 lira, standart set dört kez geçici ihraç ve tekrar ithal işlemine izin veriyor ve karne bitiş tarihinden sonraki bir ay içinde odaya iade ediliyor.
Gümrükte ne oluyor? Tescil, tutanak ve çıkış
Karne giriş gümrüğünde beyanname gibi tescil ediliyor. İdare karneyi deftere kaydediyor, tescil numarasını ve son yeniden ihraç tarihini yazıyor, eşyayı muayene edip listeyle karşılaştırıyor ve ayırt edici özellikleri ile seri numaralarını içeren bir tutanak düzenliyor. İşlemler kağıt üzerinde yürümüyor. ATA beyanları BİLGE sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılıyor ve bu uygulama 2 Nisan 2018'den itibaren zorunlu tutuldu, 2021/17 sayılı Genelge de e-ATA TR programının esaslarını düzenliyor. Süre tarafında sergi ve fuar eşyası için ayrı bir kural var: geçici ithal tarihinden itibaren 6 aydan az olmayacak şekilde yurtta kalma süresi veriliyor. Sahada işi bozan şey genelde mevzuat değil liste oluyor. Tutanak seri numarası üzerinden tutulduğu için, kurulum sabahı arızalanan bir amfinin yerine listede olmayan bir yedeğin gelmesi çıkışta düğüm yaratır. Aynı şekilde, karnenin yeniden ihracat yaprağı çıkış gümrüğünde işlenmezse eşya kağıt üzerinde hala Türkiye'de görünür.
Karne yoksa ne olur? Teminatlı geçici ithalat ve aylık yüzde 3
Gönderen ülke sistemde değilse ya da karne alınmamışsa yol kapanmıyor, sadece pahalılaşıyor. Bu durumda klasik geçici ithalat rejimi işliyor; başvuru Tek Pencere Sistemi üzerinden yapılıyor ve izni gümrük idaresi veriyor. İkili bir ayrım var. 2009/15481 sayılı Karar ekindeki listede sayılan ve şartları taşıyan eşya ithalat vergilerinden tam muafiyetle giriyor, sergilenecek eşya ile mesleki malzeme de bu listede; buna karşılık vergiler tutarında teminat isteniyor. Listeye girmeyen ve Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik kişiye ait eşyada kısmi muafiyet uygulanıyor ve her ay için, eşya serbest dolaşıma girseydi alınacak vergilerin yüzde 3'ü tahsil ediliyor. Eşyanın rejim altında kalma süresi hiçbir koşulda 24 ayı geçemiyor. Rakama dökelim. Kısmi muafiyete giren bir ekipman seti üç ay Türkiye'de kalırsa ödenecek tutar, o eşya için hesaplanacak ithalat vergilerinin yüzde 9'una denk gelir. Karneyle bu kalem sıfırdır ve maliyet, karne bedeli ile bağlanan teminatın alternatif maliyetinden ibarettir.
Süre kaçarsa ne oluyor? Ceza ve kefil sorumluluğu
Sözleşmenin kefalet düzenini kuran ekinde, eşya yurtta kalma süresi içinde yeniden ihraç edilmezse kefil kuruluşun sorumlu tutulacağı yazıyor. Uygulama şöyle işliyor: süreye 20 gün eklenmesine rağmen eşya çıkmamışsa ya da başka bir gümrükçe onaylanmış işleme tabi tutulmamışsa, karnenin geçerlilik süresinin bitiminden itibaren bir yıl içinde kefil kuruluşa bildirim yapılıyor. Kefilin sorumluluğu, ithalat vergileri ve diğer vergiler toplamının yüzde 110'unu aşamıyor. Kefile eşyanın yeniden ihraç edildiğini ya da uygun bir işleme tabi tutulduğunu kanıtlaması için altı ay veriliyor, ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Kanuna göre takip ediliyor. Karne hamili tarafında ise Gümrük Kanununun 238 inci maddesi var; geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali halinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası uygulanıyor. Sahada gecikmenin üç klasik sebebi var: etkinlik uzadı ve ekipman ikinci bir şehre gitti, setin bir kısmı Türkiye'de bir depoda kaldı, çıkış yapıldı ama karne yaprağı işlenmedi. Üçü de takvim meselesi, mevzuat meselesi değil.
Yurt dışına stand ve ürün götürürken ne değişir?
Yön tersine dönünce karneyi siz alırsınız ve çeki listeniz gümrükte eşyanın kimliği olur. Fuara giderken karneye giren şey genelde stand konstrüksiyonu değildir, çünkü konstrüksiyon çoğu fuarda yerinden kiralanır. Karneye giren, sergilenecek ürün, demo makinesi, numune setleri, sunum ekranları ve teknik ekipmandır. Standda dağıtılacak katalog, promosyon ürünü ve ikram karne dışıdır; bunlar ya normal ihracat işlemiyle ya da gidilen ülkenin numune kurallarıyla yürür. Sistemin en pratik yanı çoklu kullanım: geçerlilik süresi içinde bir karneyle birden fazla akit ülkeye ve birden fazla kez giriş çıkış yapılabiliyor. Bahar döneminde üç ayrı ülkede üç fuara aynı ürün setiyle gidiyorsanız tek karne yeterli olabilir, üç ayrı gümrük dosyası açmanız gerekmez. Bir tuzak da şurada: fuarda sergilediğiniz ürün orada satılırsa karne o eşya bakımından kapanmaz, o ülkede kesin ithalat işleminin yapılması gerekir. Satış ihtimali varsa bunu fuardan önce konuşun.
Etkinlik takvimini gümrüğe göre nasıl kurarsınız?
Sözleşme aşamasında yabancı tedarikçiden üç şeyi yazılı isteyin: karne sureti, seri numaralarını içeren genel liste, taşımayı yapacak firmanın ve gümrük müşavirinin bilgisi. Ekipman listesini kurulumdan en az iki hafta önce dondurun, son dakika eklenen bir kalem gümrükte listeyi geçersiz kılar. Kamyonun sahaya varış saatini değil, gümrükten çıkış saatini takvime yazın; hacimli setlerde muayene ve tutanak işlemi tek başına bir günü alabilir. Telsiz mikrofon, kulak içi monitör ve benzeri telsiz cihazlarında gümrük tek başlık değildir, frekans tarafı ayrıca konuşulur, bu yüzden listeyi teknik ekiple birlikte okuyun. Yedek ekipmanı da listeye koyun, kullanılmasa bile çıkışta sorun çıkarmaz. Etkinlik biter bitmez karnenin çıkış evrakını takip edecek tek bir isim belirleyin; sahne söküldükten sonra kimsenin sahiplenmediği tek dosya karnedir. Tales Event İstanbul merkezli çalışıyor ve Türkiye genelinde bayi toplantısı, lansman, açılış, gala gecesi, mezuniyet töreni ve fuar projelerinde sahne, ses, ışık, LED ekran, dekor ve stand kurgusunu tek elden yürütüyor. Yurt dışından gelecek ekipman listenizi, etkinlik tarihinizi ve mekanınızı paylaşın; gümrük takvimi ile kurulum takvimini aynı tabloda çıkaralım.