Kısa yanıt: yüksekte çalışmanın metre cinsinden bir alt sınırı yok. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin Ek-4 (A) bölümündeki tanım şöyle kuruluyor: seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma, yüksekte çalışma olarak kabul edilir. Cümlede 2 metre de geçmiyor, 3 metre de. 80 santimetrelik podyumun kenarında dekor kaldıran kişi de, 7 metredeki truss'a projektör asan teknisyen de aynı başlığın altında. Mevzuat bir de sıra koyuyor ve o sıra kurulumun tamamını belirliyor: önce işi yerde yapmayı deneyeceksiniz, olmuyorsa korkuluklu bir platform kuracaksınız, tam vücut emniyet kemeri en sona kalır. Aşağıda makaslı platformu kimin kullanabileceği, truss kaldırılırken yükün altında kimin durabileceği, 6 metre tavanlı bir salonda emniyet kemerinin neden çoğu zaman koruma sağlamadığı ve hangi ekipmanın kaç ayda bir periyodik kontrolden geçmesi gerektiği var.
Yüksekte çalışma kaç metreden başlar?
Mevzuat metre vermiyor, durum tarif ediyor. Tanım Ek-4 (A) bölümünün ilk maddesinde duruyor ve içinde eşik yok. Sahadaki doğru soru da bu yüzden kaç metre değil, düşerse ne olur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2025'te yayımladığı Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulama Rehberi, alçak yüksekliğin neden masum olmadığını serbest düşme tablosuyla gösteriyor: düşen kişi ilk 0,2 saniyede 20 santimetre yol alıyor, yani tepki vermeye çalıştığı anda düşüş çoktan başlamış oluyor. Bir saniyenin sonunda mesafe yaklaşık 5 metre, hız saatte 35 kilometre. Podyum kenarından geriye doğru düşen biri için tepki süresi diye bir şey kalmıyor. Rehber aynı yerde bir de planlama şartı hatırlatıyor: çalışmalar önceden planlanacak ve yüksekten düşme acil durum planının içinde yer alacak. Kurulum gecesi doğaçlama yürütülecek bir iş değil.
Etkinlik kurulumunu hangi yönetmelik bağlıyor?
İki yönetmelik konuşuluyor, kapsamları ayrı. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, 2 nci maddesinde kapsamını 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren tüm işyerleri olarak çiziyor. Makaslı platform, forklift, caraskal, iskele ve sapan kullanılan her kurulum bunun içinde; salon, fuar alanı ya da açık hava fark etmiyor. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ise yapı işlerini kendi Ek-1 listesine bağlıyor ve tipik bir sahne kurulumu o listeye girmiyor. Buna rağmen yüksekte çalışmanın tanımı, koruma sırası ve teknik şartlar en ayrıntılı haliyle orada yazılı; Bakanlık rehberi de yüksekte çalışmayla ilgili hükümlerin en kapsamlı olduğu düzenleme olarak onu gösteriyor. Üstüne 6331'in 10 uncu maddesi işvereni risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlü tutuyor, kurulumdaki düşme riski o değerlendirmenin içinde olmak zorunda. Rakamlar da konuyu soyut bırakmıyor. Bakanlığın 10 Temmuz 2025 tarihli değerlendirmesinde SGK'nın 2024 istatistikleri inşaat sektöründe 552 ölümlü iş kazası veriyor, bu tüm ölümlerin yüzde 29,1'i; sınıflandırılan 514 ölümlü vakanın ilk sırasında ise 215 vakayla yüksekten düşme bulunuyor.
Önce yerde montaj, sonra korkuluk, en son kemer
Sıralama yoruma açık değil, yazılı. Ek-4 (A) ilk adımı şöyle veriyor: yüksekte yapılması zorunlu olmayan montaj ve benzeri çalışmaların mümkün olduğunca öncelikle yerde yapılması sağlanır. Etkinlikteki karşılığı nettir. Truss yerde kurulur, projektörler, hoparlörler ve kablolar yerde takılır, sistem sonra kaldırılır. İkinci adım toplu koruma: çalışanların güvenliği öncelikle güvenli korkuluklar, düşmeyi önleyici platformlar, bariyerler, kapaklar, çalışma iskeleleri, güvenlik ağları veya hava yastıkları gibi tedbirlerle sağlanır. Kişisel ekipman üçüncü sırada ve şartlı; toplu koruma riski tamamen ortadan kaldıramadığında uygun bağlantı noktaları veya yaşam hatları kurularak tam vücut kemer sistemi devreye girer. İş Ekipmanları Yönetmeliği de aynı cümleyi kuruyor: toplu koruma önlemlerine kişisel koruma önlemlerine göre öncelik verilir. Korkuluk kullanıyorsanız ölçüsü de belli. Bakanlık rehberi TS EN 13374'e dayanarak ana korkuluğun üst yüzeyinin çalışma yüzeyinden en az 1 metre yukarıda olmasını, korkuluğun sürekli olmasını ve yatay boşluğun 12 santimetreyi geçmemesini istiyor. İki hüküm daha var ve etkinlikte en sık atlananlar bunlar: yüksekte yapılan çalışmalar işveren tarafından görevlendirilen ehil bir kişinin gözetim ve kontrolü altında gerçekleştirilir, çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlike ve riskler konusunda bilgilendirme yapılarak gerekli eğitim verilir.
Makaslı platformu kim kullanabilir?
İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin 8 inci maddesi kısa kesiyor: özel risk taşıyan iş ekipmanı, sadece o ekipmanı kullanmak üzere görevlendirilen kişilerce kullanılır. Aynı yönetmelik operatörü de tanımlıyor, iş ekipmanını kullanma konusunda yetkin olan çalışan. 11 inci madde ise eğitimi ekipman kullanılmadan önceye bağlıyor. Yani o an sahnede boşta duran kişi platforma binemez. Bakanlık rehberinin yükseltilebilen seyyar iş platformları bölümü sahada en çok hata yapılan yerleri sıralıyor: operatör gerekli yeterliliğe sahip olacak ve ekipman, düşmeyi durdurma donanımları ile acil durum prosedürleri konusunda eğitim alacak, taşıma kapasitesi açıkça gösterilmiş ve operatörce biliniyor olacak, yetkili kişi ekipmanın kullanıma hazır olduğunu teyit edecek, engebeli arazi için tasarlanmamış platformlar sert ve düz zeminde kullanılacak, üstten geçen enerji hatları hesaba katılacak. Üç madde etkinlikçiyi doğrudan vuruyor. Yükseklik kazanmak için korkuluğa basarak tırmanmak yasak, iki ayak da platformda kalacak; truss'a uzanamayan ekibin ilk refleksi tam olarak budur. İçten yanmalı motorlu ekipmanlar bina içinde veya havalandırması yetersiz yerlerde kullanılmaz, dizel makaslı platformu balo salonuna sokmak bu yüzden sorundur. Sepetteki çalışan da korkuluğa değil, üreticinin tasarladığı ankraj noktasına bağlanır.
Truss kaldırılırken yükün altında kim durabilir?
Kimse. İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin Ek-II bölümü şöyle yazıyor: teknik zorunluluk olmadıkça kaldırılan yükün altında insan bulunmaması için gerekli tedbir alınır, çalışanların bulunabileceği korunmasız çalışma yerlerinin üzerinden yük geçirilmez. Aynı bölüm askıdaki yük için de kural koyuyor; tehlikeli bölgeye giriş engellenmedikçe veya yükün güvenli biçimde askıda kalması sağlanmadıkça askıdaki yük gözetimsiz bırakılmaz. Truss'ı yarı yükseklikte bırakıp ekibi yemeğe göndermek bu maddeyi çiğniyor. Bir hüküm daha var ve kurulumda sık ihlal ediliyor: insan kaldırmak amacıyla üretilmemiş iş ekipmanı, sadece olağanüstü veya acil istisnai durumlarda, gerekli önlemleri almak ve gözetim altında olmak şartıyla insanların kaldırılmasında kullanılabilir. Forkliftin çatalına basıp yukarı çıkmak, caraskalla adam kaldırmak ya da truss'a tutunup yükselmek bu tanımın içine girmez. Sapan seçimi de yazılı kurala bağlı: kaldırma aksesuarları, sapanın şekli ve yapısı dikkate alınarak kaldırılacak yüke, kavrama noktalarına, bağlantı elemanlarına ve atmosfer şartlarına uygun seçilir. Operatör yük yolunun tamamını göremiyorsa, kendisine yol gösterecek eğitimli ve deneyimli bir kişi görevlendirilir.
Emniyet kemeri 6 metre tavanlı salonda işe yarar mı?
Hesap yapılmadan verilen cevap tehlikeli. Kişisel düşmeyi durdurucu sistem düşmeyi önlemez, durdurur ve durdurmak için altınızda boş mesafe ister. Bakanlık rehberi buna azami düşme mesafesi diyor ve formülü veriyor: tam vücut tipi emniyet kemeri, bağlantı tertibatı ve enerji emici kullanıldığında gereken mesafe, bağlantı tertibatının uzunluğunun iki katı artı 1,75 metre artı 1 metre güvenlik mesafesidir. Sahada en yaygın 2 metrelik bağlantı halatıyla hesap 6,75 metre eder. Kemerin esnemesi ve varsa yaşam hattının esnemesi bu değere ayrıca eklenir. Tavanı 6 metre olan bir balo salonunda truss'a bağlanan bu sistem, düşmeyi zemine çarpmadan durduramaz. Ekipman takılıdır, koruma yoktur. İki çıkış yolu var. Geri sarmalı tipte düşme önleme tertibatında gereken mesafe 2 metre artı 1 metre güvenlik mesafesine iniyor. Daha doğrusu hareketi kısıtlayıcı sistem kurmak, yani halatı kenara hiç ulaşılamayacak kadar kısa ayarlayıp düşmenin gerçekleşmesini baştan engellemek. Rehberde iki kural daha var: sistem, düşme durdurulurken çalışan üzerinde oluşacak kuvvet 6 kN'u aşmasın diye enerji emici içermeli, ve bir kez düşme durduran kemer, yetkin bir kişi inceleyip yazılı rapor vermedikçe tekrar kullanılamaz.
Hangi ekipman kaç ayda bir kontrol edilir, kim kontrol eder?
Liste geçen yıl yenilendi. İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin EK-III'ü 23 Aralık 2025'te tümüyle değiştirildi ve Tablo-2 azami süreleri şöyle veriyor: yükseltilebilen seyyar iş platformları, yani makaslı ve eklemli platformlar, standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl ve kriter TS EN 280+A1; mobil erişim ve çalışma kuleleri, yani seyyar iskeleler, 1 yıl ve TS EN 1004-1; yapı iskeleleri 6 ay; vinçler ve kaldırma teçhizatları 1 yıl; forklift ve transpaletin içinde sayıldığı endüstriyel araçlar 1 yıl; sapan ve kıskaç gibi kaldırma aksesuarları 1 yıl. Kontrolü kimin yapacağı da yazılı. İskeleler hariç kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri makine mühendisleri, mekatronik, metalürji ve malzeme ile imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker ve yüksek teknikerlerince yapılıyor; iskelelerde yetki inşaat mühendisleri ve inşaat teknikerlerine geçiyor. Yetkili kişinin EKİPNET'e kayıtlı olması gerekiyor, imzası bulunmayan rapor geçersiz. Yıllık rapor tek başına da yetmiyor. Aynı ek, iş ekipmanlarının her çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrole tabi tutulmasını istiyor; çatlak, gevşemiş bağlantı, deformasyon, aşınma ve korozyon gözle aranıyor, fonksiyonlar deneniyor ve sonuç kayda geçiriliyor. Uygunsuz rapor almış ekipman eksiklik giderilene kadar kullanılamaz, işveren bunu görünür biçimde işaretler.
Kurulum gününde neyi isteyeceksiniz?
Teklif aşamasında istenecek dört belge var: kullanılacak yükseltilebilen platformun geçerli periyodik kontrol raporu, operatörün eğitim kaydı, kaldırma aksesuarlarının kontrol raporu ve kurulumu yürütecek ehil kişinin adı. Dosyaya bir de yüksekte çalışma planı koyun. Rehbere göre bu plan yetkin bir kişi tarafından hazırlanıp bir yönetici tarafından onaylanır, sahada kullanıma hazır bulundurulur ve düzenli olarak kontrol edilir. Sahadaki kararlar kısa ve net: truss altındaki alan kurulum süresince bariyerle kapatılır ve içinden geçilmez, yüksekte çalışma yapılan saatlerde o bölgede ikinci bir ekip çalıştırılmaz, gece load-in'inde aydınlatma ayrı planlanır, erişim kulesinin tekerlekleri kilitlenmeden kimse yukarı çıkmaz, rüzgâr arttığında kule ve platform kullanımı durdurulur. Mevzuat son maddeyi de bağlıyor; yüksekte yapılan geçici işler uygun hava koşullarında sürdürülür ve uygunluk değerlendirilirken önce ekipmanın kullanım kılavuzu ile üretim standardı dikkate alınır. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz, Türkiye genelinde lansman, bayi toplantısı, açılış, konsept gala gecesi ve mezuniyet törenlerinde ses, ışık, LED ekran ve sahne prodüksiyonunu tek ekiple yürütüyoruz. Salon ölçünüzü, tavan yüksekliğinizi ve asılacak yük listesini paylaşın; kurulum yöntemini, kullanılacak platformu ve yüksekte çalışma planını teklifle birlikte çıkaralım.