Kısa yanıt: LED ekran içeriği ekranın kendi piksel ölçüsünde hazırlanır, hazır 1920x1080 şablonla değil. Çözünürlüğü bulmak için kabin sayısını kabin başına düşen piksel sayısıyla çarpmanız yeterli. Etkinlik kiralamasında standart kabin 500x500 milimetredir ve Planar LN serisi iç mekân kabinlerinin ürün verisine göre bu ölçü 1,9 milimetre piksel aralığında 256x256, 2,6 milimetrede 192x192, 3,9 milimetrede 128x128 piksel taşır. Yani 6 metreye 3 metre bir P3.9 ekran 12x6 kabindir, 1536x768 piksel eder ve en-boy oranı 2:1 olur. Aynı ölçüyü P2.6 ile kurarsanız tuval 2304x1152 piksele çıkar. Tasarımı bu ölçüde açar, videoyu bu ölçüde render alırsınız. Aşağıda kabin hesabı, yazının kaç piksel olması gerektiği, hangi kodekle teslim edileceği, kaç veri hattı gerektiği ve kameralı etkinlikte değişen ayarlar var.
LED ekranın gerçek çözünürlüğü nasıl hesaplanır?
Hesap tek satır: bir metrede kaç piksel olduğunu bulmak için 1000 milimetreyi piksel aralığına bölersiniz. P3.9 ekranda 1000 bölü 3,91 yaklaşık 256 piksel, P2.6 ekranda 1000 bölü 2,604 yaklaşık 384 piksel eder. Kiralama panellerinde piksel aralığının neden 3,9 değil 3,906, 2,6 değil 2,604 olduğunun cevabı da burada: değerler, 500 milimetrelik kabine tam 128 ya da 192 piksel sığsın diye seçilmiş. Üretici verisi bunu doğruluyor, Planar LN serisi 500x500 milimetre iç mekân kabinlerinde 1,9 milimetrede 256x256, 2,6 milimetrede 192x192, 3,9 milimetrede 128x128 piksel veriyor. Sahadaki ilk soru o yüzden kaç metre değil, kaç kabin. 8 metreye 4,5 metre bir P2.6 ekran 16x9 kabindir, 3072x1728 piksel eder ve tam 16:9 oranındadır. Aynı ölçü P3.9 ile 2048x1152 piksele iner. Ekranlar büyüdükçe bu hesabın değeri de artıyor; AVIXA 2025 Industry Outlook and Trends Analysis raporu pro AV sektörünün 2025 cirosunu 332 milyar dolar, 2030 beklentisini 402 milyar dolar olarak veriyor.
Hazır 1920x1080 şablon neden işe yaramaz?
İki ayrı sorun çıkıyor. Birincisi oran. 6 metreye 3 metre ekran 2:1'dir, 16:9 değildir. 1920x1080 bir dosyayı bu tuvale oturtmaya kalktığınızda ya görüntü yatayda esner ve yüzler bozulur, ya üstten alttan kırpılır ve alt şeritteki logo gider. İkincisi netlik. 2304x1152 piksellik bir ekranı dizüstü bilgisayarın 1080p çıkışından beslerseniz işlemci görüntüyü büyütmek zorunda kalır; 2,6 milimetre piksel aralığına ödediğiniz parayı yazı kenarlarındaki yumuşamayla geri verirsiniz. Doğru yöntem, tasarımı ekranın kendi piksel ölçüsünde açmak. Ekran 1536x768 ise tuval 1536x768'dir. Medya sunucusu bu boyutu tek parça alamıyorsa içerik dikey dilimlere bölünür, ama bu karar tasarım aşamasında verilir, prova sabahında değil. Yan ekranları da ana ekranın devamı saymayın; çoğu kurulumda ayrı katman olarak beslenirler ve kendi çözünürlükleri vardır.
Ekrandaki yazı kaç piksel olmalı?
Önce santimetreyi bulun, sonra piksele çevirin. Tabela tasarımında yaygın kullanılan pratik kural, her 3 metre izleme mesafesi için yaklaşık 2,5 santimetre büyük harf yüksekliği ister. Kaynaklar bu oranı daha gevşek verenler de dahil olmak üzere değişiyor, o yüzden kuralı alt sınır gibi kullanın. En arkadaki konuk 25 metredeyse büyük harf yüksekliği 20 santimetre civarına çıkar. Piksele çevirmek için piksel aralığına bölersiniz: P3.9 ekranda 200 bölü 3,91 yaklaşık 51 piksel, P2.6 ekranda yaklaşık 77 piksel. 1536x768'lik bir tuvalde 51 piksel, ekran yüksekliğinin yüzde 7'sidir. Sunum şablonundaki 18 punto madde başlıkları bu eşiği geçemez. İki uyarı daha. İnce gövdeli fontlarda 1 piksel kalınlığındaki çizgiler LED üzerinde kaybolur ya da titrer, orta ve kalın ağırlıkları seçin. Piksel aralığı aynı zamanda minimum izleme mesafesini belirler; sektörde kullanılan kaba kural, piksel aralığının milimetre değerini metre olarak almaktır, yani P3.9 bir ekrana 4 metreden yakın oturan konuk pikselleri ayırt eder. Konuyu standart üzerinden kurmak isterseniz başvuru metni, 2016'da yayımlanan ANSI/AVIXA V202.01:2016 Display Image Size for 2D Content in Audiovisual Systems.
Hangi dosya formatında, kaç kare teslim edilir?
Hareketli içerikte iki yaygın yol var. Netflix'in set altyapısı için yayımladığı gereksinim tablosu LED duvar içeriğinde ideal kodek olarak ProRes'i gösteriyor ve en az 10 bit derinlik, kayıpsıza yakın sıkıştırma, UHD ve üstü çözünürlükleri taşıyabilme şartını koyuyor. Medya sunucusu tarafında tuval çok büyüdüğünde GPU üzerinde çözülen HAP ailesi tercih ediliyor, çünkü 3.000 piksel genişliğindeki bir dosyayı H.264 ile oynatmak sistemi tıkayabiliyor. Sabit görseller PNG olsun; marka renklerinin düz zeminlerinde ve geçişlerde JPEG bantlanması LED üzerinde gözle görülür. Kare hızını sistemin çıkışıyla eşleyin. Türkiye ve Avrupa'da yayın ile kamera tarafı 25 ve 50 üzerinden çalışır, salonda kamera varsa içeriği 25 ya da 50 kare render almak titremeyi azaltır. Renk tarafında Rec.709 çalışın ve tam aralık ile sınırlı aralığı karıştırmayın, karıştığında siyahlar griye açar. Dosya adında ekran adı, çözünürlük ve versiyon bulunsun, ana_ekran_1536x768_v3 gibi.
Kaç veri hattı ve hangi işlemci gerekir?
Piksel sayısı sadece tasarımı değil kablolamayı da belirliyor. NovaStar gönderici kartlarının teknik belgelerinde bir Gigabit Ethernet portunun taşıdığı piksel sayısı 8 bit renk derinliğinde 650.000 olarak veriliyor, 10 bite çıktığınızda aynı port 325.000 piksele iniyor. MSD300-1 kartının iki portu, MSD600-1 kartının dört portu bu limit üzerinden hesaplanıyor. Örnekleyelim. 1536x768 piksellik P3.9 ekran 1.179.648 piksel eder; 8 bitte iki port yeter, 10 bitte dört port gerekir. 2304x1152 piksellik P2.6 ekran 2.654.208 pikseldir; 8 bitte beşe, 10 bitte dokuz porta çıkarsınız. Bu sayı sahada kaç kablo çekileceği, kabinlerin hangi gruplara bölüneceği ve yedek hat kurulup kurulmayacağı demek. Giriş tarafı da sınırlı: HDMI 2.0 tek hattan 4K 60 kareyi taşır, üstündeki tuvaller için çoklu giriş, fiber ya da 12G-SDI konuşulur. Teklif alırken ekranın metrekaresini değil, piksel haritasını ve port dağılımını isteyin.
Kamera varsa içerikte ve ekranda ne değişir?
LED ekran gözle kusursuz görünüp kamerada çizgili çıkabilir. Sebep, yenileme hızı ile deklanşörün uyuşmaması. Üreticiler kamera çekimi yapılan işlerde yenileme hızı için 3.840 Hz eşiğini öneriyor; 1.920 Hz panellerde kayan bant görülebiliyor, yüksek bütçeli yayın ve sanal prodüksiyon işlerinde 7.680 Hz konuşuluyor. Bant yine de kalırsa iki ayar denenir: kameranın enstantanesi ve işlemci üzerindeki faz ya da genlock ayarı. İçerik tarafında da kararlar var. İnce çizgili desenler, dar aralıklı dama ve yoğun gren kamerada moire üretir, bunları tasarımdan çıkarın. Tam beyaz tam ekran kare pozlamayı bozar ve sahnedeki konuşmacıyı siluete çevirir. Parlaklık genelde salona göre değil kameraya göre kısıldığı için, kontrastı sonuna kadar açmak yerine orta tonlarda çalışmak daha güvenli. Provada telefonla ağır çekim video alın, bant olup olmadığını on saniyede görürsünüz.
Ekranın neresi görünmüyor? Güvenli alan planı
Tasarımcının gördüğü tuval ile konuğun gördüğü alan aynı değil. Zemine oturan bir LED duvarın alt bir metresi, ön sıralar dolduğunda arkadan görünmez; sahne üstüne kurulduğunda dekor, sahne monitörü ve ekip aynı şeridi keser. Kural basit: okunması gereken her şey ekranın üst üçte ikisinde dursun, alt şerit atmosfer görseli olsun. Konuşmacı ekranın önünde duruyorsa merkez de kullanılamaz, logoyu ve anahtar mesajı yana alın. Kenarlardan en az bir kabin genişliğinde boşluk bırakın, kurulumda ölçü değişirse kırpılan yer boşluk olsun, yazı olmasın. Ekran düz bir dikdörtgen değilse, yani kemer, kademeli blok ya da yan kanatlar varsa, tedarikçiden piksel haritasını isteyin ve tasarımı o maskeye göre yapın. Simetri varsayarak çalışmak, sahnede ortalanmadığını kurulum gecesi fark ettiğiniz bir logoyla biter.
Teslim ve prova: son kontrol listesi
Kurulum günü yapılacak ilk test, birebir eşleşme testi. Ekranın tam çözünürlüğünde, kenarlarında çerçeve ve ortasında piksel ızgarası olan bir test görseli gönderin. Izgara keskin çıkıyorsa ölçekleme yok demektir, yumuşuyorsa zincirde bir yerde dönüştürme var. İçerikleri etkinlikten en az iki gün önce teslim edin, ikinci bir diske yedekleyin, videoların son karesini ayrıca sabit görsel olarak hazırlayın ki oynatma düşerse ekran siyah kalmasın. Provayı gerçek ekranda yapın ve iki yerden bakın: en arka sıradan ve kameranın vizöründen. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz, Türkiye genelinde lansman, bayi toplantısı, açılış, konsept gala gecesi ve mezuniyet törenlerinde LED ekran, ses, ışık ve sahne prodüksiyonunu tek ekiple yürütüyor, içerik tasarımını da aynı dosyada üretiyoruz. Ekran ölçünüzü ve salon planınızı paylaşın; piksel haritasını, port dağılımını ve tasarım tuvali ölçülerini teklifle birlikte çıkaralım.