Kısa yanıt: her çıkış dili için bir kabin, her kabinde en az iki tercüman, dinleyici tarafında ise dil sayısı artı bir (salon sesi) kadar kanal gerekir. Türkçe ve İngilizce çalışan bir kongrede bu bir kabin, iki tercüman, iki kanal ve çeviri dinleyecek her katılımcı için bir alıcı kulaklık demektir. Kulaklık sayısını toplam katılımcıdan değil, çeviriye ihtiyaç duyacak katılımcıdan hesaplayın ve üzerine yedek payı bırakın. Kabin tarafında referans standart da değişti: mobil kabinler için EN ISO 17651-2, 19 Şubat 2024'te yayımlandı ve EN ISO 4043:2016 geri çekilerek yerini bu belgeye bıraktı.
Kaç kabin ve kaç tercüman gerekir?
Kabin hesabı basittir: her çıkış dili için bir kabin. AIIC'nin (Uluslararası Konferans Tercümanları Derneği) simultane donanım kontrol listesi bunu net söyler; iki dile birlikte çalışan kabinlerde üç konsol ve doğru çıkış kanalları gerekir. Tercüman sayısı ise programın uzunluğuna bağlıdır. Türkiye Konferans Tercümanları Derneği'nin (TKTD) çalışma koşullarında en az iki tercüman bir ekip sayılır ve tek tercümanın çalışması istisnai durumlarda 45 dakikayı aşamaz. Aynı metne göre iki tercümanlı bir ekipte günlük çalışma süresi 2x3 saati geçemez, öğle arası en az bir saattir, 6 saati aşan toplantılara üçüncü bir tercüman ya da ikinci bir ekip eklenmesi gerekir. Sebep bütçe değil, bilişsel yük: AIIC'ye göre tercümanlar kaliteyi koruyabilmek için 20 ile 30 dakikalık dönüşlerle çalışır. Yani 09.00'da başlayıp 17.00'de biten bir bayi toplantısını iki tercümanla planlamak baştan hatalıdır.
Kaç kanal gerekir? Röle zinciri nasıl kurulur?
Kanal sayısı dil sayısından çıkar: her dil için bir çıkış kanalı, artı salon sesi için bir kanal. Türkçe, İngilizce ve Arapça çalışan bir kongrede üç kabin, üç çıkış kanalı ve bir salon kanalı vardır, toplam dört kanal. Donanım tarafında sınır yüksektir: Bosch'un INTEGRUS kızılötesi dil dağıtım sistemi en fazla 32 kanal taşır, yani salon sesi ve 31 dile kadar. Alıcılar 4, 8 ve 32 kanallı sürümlerde geliyor, bu yüzden kaç dil çalışacağını kiralama aşamasında söylemek gerekir; dört kanallı bir alıcı beşinci dili göstermez. İkiden fazla dilde röle konusu açılır. Röle, bir dilin doğrudan değil ara bir dil üzerinden çevrilmesidir. Avrupa Parlamentosu 24 resmî dille çalışır ve bu 552 dil kombinasyonu anlamına gelir; kurum bu yüzden İngilizce, Fransızca ve Almanca üzerinden röle kullanır. TKTD ise kabin ve tercüman sayısının sistematik röle kullanımını engelleyecek şekilde ayarlanmasını ister. Röle zincirine bağlı kalan her dil hem küçük bir gecikme hem de anlam kaybı riski taşır.
Kabin standardı değişti: ISO 4043 gitti, ISO 17651 geldi
Uzun yıllar mobil kabinlerin referansı ISO 4043 oldu. 2024'te bu değişti: EN ISO 17651-2:2024, 19 Şubat 2024'te yayımlandı ve EN ISO 4043:2016 geri çekildi; sabit kabinler ISO 17651-1:2024 kapsamına girdi. Avrupa Komisyonu'nun çeviri tesisleri için yayımladığı standart listesinde bugün şu belgeler yer alıyor: ISO 17651-1:2024 sabit kabinler, ISO 17651-2:2024 mobil kabinler, ISO 17651-3:2026 çeviri hub'ları, ISO 24019:2022 uzaktan çeviri platformları, ISO 20109:2025 donanım ve ISO 22259:2019 konferans sistemleri. Donanım standardının ikinci baskısı Mayıs 2025'te çıktı. Türkiye'de TSE bu ailenin önceki sürümlerini TS EN ISO 2603, TS EN ISO 4043 ve TS EN ISO 20109 olarak yayımlamıştı ve TKTD donanımın güncel ISO ile TSE standartlarına uygun olmasını şart koşuyor. Tedarikçiye sorulacak soru şu: kabin hangi standarda göre üretildi ve kaç kez kurulup söküldü? ISO 4043'ün mobil kabinler için koyduğu ölçüt, ses yalıtımının ilk performansını en az 100 kullanım boyunca korumasıydı. Yüzlerce kez taşınmış, panelleri gevşemiş bir kabin kâğıt üzerinde uygun görünür, salonda yalıtım yapmaz.
Kabin nereye kurulur? 30 metre ve 30 derece
Ölçüler ve yerleşim tercümanın işini doğrudan etkiler. AIIC'nin kontrol listesine göre iki ya da üç tercümanın rahat oturduğu mobil kabin 1,60 ile 2,40 metre genişliğinde, 2 metre yüksekliğinde ve 1,60 metre derinliğindedir; çalışma yüzeyi kabinin tüm genişliğine uzanır ve en az 45 santimetre derinlikte olur. Kabinin önünde tek parça, 80 santimetre yükseklikte ve yansıma yapmayan camdan bir pencere bulunmalı, girişte perde değil dışa açılan bir kapı olmalıdır. Belirleyici ölçü mesafedir: kabin ile kürsü arası 30 metreyi geçmemeli, 20 ile 25 metre tercih edilir. Daha uzak bir yerleşim zorunluysa kabine monitör konur ve kürsüye kamera alınır. Ekranı okuyabilmek için yandan bakış açısı en az 30 ile 35 derece olmalı; bu yüzden yan duvara dizilen kabinler balık sırtı düzende açılandırılır. Kabinler 25 ile 30 santimetrelik bir platforma alındığında tercüman salonu baş üstünden görür. TKTD de kabinlerin konuşmacının, kürsünün ve yansıtılan görsel malzemenin rahat görülebileceği bir uzaklıkta kurulmasını istiyor. Katılımcı masasıyla kabin arasında en az 2 metre boşluk bırakın, kabinlerin arkasında yangın güvenliği için 1,5 metrelik bir geçiş kalsın.
Kızılötesi mi radyo frekansı mı?
Çeviri sesi dinleyiciye iki yoldan ulaşır: kızılötesi ışıkla ya da radyo frekansıyla. Kızılötesi duvarı ve tavanı geçmez, Bosch bu özelliği gizliliğin garantisi olarak anlatıyor, çünkü sinyal salonun dışına taşmaz. Teknik çerçevesi IEC 61603-7:2003 standardıdır; konferans çevirisi için çok kanallı kızılötesi ses aktarımını 45 kHz-1 MHz ve 2-6 MHz bantlarında tanımlar. Bu bantlar aydınlatma sistemlerinin üzerinde kaldığından ışıktan gelen girişim sorun olmaz, üreticinin beyan ettiği sinyal gürültü oranı 80 dB'in üzerindedir. Bedeli görüş hattıdır. Işıyıcı panelleri katılımcıyı görmüyorsa ses kesilir: kolonlar, sarkıt avizeler, cam çatıdan giren güneş ışığı ve alıcıyı ceket cebine koyan misafirler tipik sebeplerdir. Çözüm sesi açmak değil, ışıyıcı sayısını ve açısını düzeltmektir. Radyo frekanslı sistemler, özellikle tur rehber setleri, hareket eden gruplarda kazanır: fabrika gezisi, saha ziyareti, ayakta yürüyen bayi turu. Duvarları geçtikleri için gizliliğin öne çıktığı kapalı oturumlarda ilk tercih olmazlar.
Kaç alıcı kiralamalı, şarj ve teslim nasıl yönetilir?
Alıcı sayısını toplam katılımcıdan değil, çeviri dinleyecek katılımcıdan hesaplayın ve üzerine yüzde 5 ile 10 yedek koyun. Şarj planı çoğu ekibin atladığı kalemdir. Üreticinin verilerine göre INTEGRUS alıcılarının pil ömrü alkalin pille 200 saate, şarjlı bataryayla 75 saate kadar çıkıyor; şarj üniteleri 56 alıcı alıyor ve tam şarj 105 dakika sürüyor. İki günlük bir kongrede bu sayılar gece kaç alıcıyı hazır edebileceğinizi belirler, yani 400 kişilik bir programda şarj kapasitesi de kiralama listesinin parçasıdır. Teslim masasını girişe kurun, kimlik ya da kartvizit karşılığı verin, kanal numaralarını masaya ve kabinin dil paneline yazın: Kanal 1 Türkçe, Kanal 2 İngilizce. Kahve arasında alıcıyla dışarı çıkan misafir en yaygın kayıp sebebidir, kapıya bir görevli koymak sayımı kurtarır. Hijyen tarafında tek kullanımlık kulaklık pedi ya da değiştirilebilir kulak süngeri işi çözer.
Sesi ve teknisyeni ciddiye alın
Simultane çevirinin kalitesini belirleyen ilk değişken tercüman değil, tercümanın kulağına gelen sestir. AIIC'nin kontrol listesi sesin tam bandının 125 ile 12.500 Hz aralığında verilmesini, konferansa özel mikrofon kullanılmasını ve bütün mikrofonların teknisyenin oturduğu merkezi konsoldan izlenmesini şart koşuyor. Aynı belge otelin kendi anons mikrofon sistemiyle simultane sistemin birleştirilmemesi gerektiğini söylüyor ve otellerdeki toplantı kesintilerinin en sık sebebi olarak arızalı otel mikrofonlarını gösteriyor. Nitelikli bir teknisyen toplantı boyunca salonda kalmalı, konsolunu, kabinleri ve ekranı görecek bir yerde oturmalıdır. Kürsüden ayrılıp sahnede dolaşan konuşmacıya yaka ya da headset mikrofon takın; el mikrofonunu hoparlörün önüne götüren bir konuşmacı hem salonda hem çeviri kanalında uğultu yaratır. Uzaktan ve hibrit kurgularda çerçeve ISO 24019:2022 ile ISO 20108'dir; bu belgeler tercümana ulaşan sesin ve görüntünün kalitesini, gecikmeyi ve dudak senkronunu konu alıyor. Uzaktaki tercümanın konuşmacıyı ve slaytı görmesi tercih değil, çalışabilmesinin şartıdır.
Teklif almadan önce elinizde ne olmalı?
İstanbul'un uluslararası toplantı hacmi bu başlığı çok sayıda kurumsal program için gündeme getiriyor: ICCA'nın GlobeWatch 2025 raporuna göre şehir 2025'te ağırladığı 95 büyük çaplı uluslararası kongreyle Avrupa'da 13., dünyada 18. sırada; Türkiye 142 kongreyle dünya sıralamasında 33. Teklif alırken şu bilgiler elinizde olsun: hangi diller çalışacak ve hangisi salon dili, program kaç saat ve kaç oturum, kaç katılımcı çeviri dinleyecek, salonun planı ve kabinlerin kürsüyü görecek biçimde nereye sığacağı, canlı yayın ya da kayıt olup olmayacağı, sunum dosyalarının tercümanlara önceden verilebilmesi. Son madde kalite açısından en ucuz kazançtır: terim listesini ve slaytları bir gün önce alan tercüman salonda belirgin biçimde daha net çeviri yapar. Tales Event olarak Türkiye genelinde simultane çeviri sistemi, kabin, ses, ışık, sahne ve LED ekran kurulumunu tek ekipten yürütüyoruz; çeviri kurgusu sahne planıyla aynı masada çıktığında kabinin görüş açısı da kulaklık teslim masası da programın bir parçası olur.