Kısa yanıt: Türkiye'de "etkinlik sigortası" adı altında genel bir zorunluluk yok, ama üç yerde poliçe mecburi hâle geliyor. Birincisi fuarlar. Yurt İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esasların 18 inci maddesi düzenleyicinin her fuar için üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası yaptırmasını zorunlu tutuyor; TOBB Fuarcılık'ın 17 Temmuz 2023'ten geçerli asgari limitleri şahıs başına bedeni 100.000 TL, olay başına bedeni 500.000 TL ve olay başına maddi 100.000 TL. İkincisi havai fişek, yanıcı ve parlayıcı madde kullanımı; bu faaliyetler Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası kapsamında. Üçüncüsü sözleşme: otel, kongre merkezi ve belediye alanlarının çoğu poliçe görmeden alan teslim etmiyor. Zorunluluk olmadığı yerde de sorumluluk duruyor. Türk Borçlar Kanunu'nun 66 ncı maddesi işletmelere organizasyon sorumluluğu yüklüyor, 71 inci maddesi önemli ölçüde tehlike arz eden işletmeler için kusursuz sorumluluk getiriyor. Aşağıda hangi poliçenin neyi karşıladığı, 1959'dan beri yürürlükte olan genel şartların neyi dışladığı, iptal teminatındaki bulaşıcı hastalık istisnası, tedarikçi sertifikasında bakılacak satırlar ve hasar anındaki beş günlük ihbar süresi var.
Etkinlik sigortası Türkiye'de zorunlu mu?
Mevzuatta "etkinlik sigortası" diye tek bir zorunlu ürün tanımlı değil. Piyasada bu adla satılan şey bir paket: üçüncü şahıs mali mesuliyet, işveren mali mesuliyet, ekipman teminatı, organizasyon iptali ve ferdi kaza teminatları ihtiyaca göre bir araya getiriliyor. Bayi toplantısı, lansman ya da yıl sonu partisi için genel bir sigorta zorunluluğu bulunmuyor. Zorunluluk üç yoldan geliyor. Fuar mevzuatı doğrudan poliçe istiyor. Yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde kullanan faaliyetler için zorunlu sorumluluk sigortası var. Üçüncü yol sözleşme: mekân, sponsor ya da kamu kurumu poliçeyi alan tahsisinin şartı yapıyor. Pratikte en sık karşılaşılan hâl bu üçüncüsü ve limitleri kanun değil karşı taraf yazıyor. Alan tahsis yazısını imzalamadan önce istenen teminat limitini ve poliçenin hangi günleri kapsaması gerektiğini okuyun.
Fuar düzenliyorsanız poliçe zorunlu: 18 inci madde ve TOBB limitleri
Yurt İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esasların 18 inci maddesi açık: "Düzenleyicinin, düzenleyeceği her bir fuar için Birlik tarafından belirlenen hususları kapsayacak biçimde üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası yaptırması zorunludur." Birlik burada TOBB. TOBB Fuarcılık'ın yayımladığı ve 17 Temmuz 2023'ten geçerli asgari teminat limitleri şöyle: şahıs başına bedeni 100.000 TL, olay başına bedeni 500.000 TL, olay başına maddi 100.000 TL. Poliçe ile primin tamamının ödendiğini gösteren belge, fuarın kapanış tarihinden sonraki on beş gün içinde başvurunun yapıldığı oda ya da borsaya teslim ediliyor. Yaptırmamanın bedeli de yazılı: sigortayı yaptırmadığı tespit edilen düzenleyicinin teminatının yarısı Birliğe irat kaydediliyor. Aynı düzenleme, fuar alanındaki fiziki riskler, yangın, doğal afet, sabotaj ve kazalardan doğan zararlarda Birliğin sorumluluğu bulunmadığını da belirtiyor. Bu limitler asgari olan tutarlar; on bin ziyaretçili bir fuarda olay başına 500.000 TL bedeni teminat tek bir stand devrilmesinde bile yetersiz kalabilir.
Havai fişek ya da yanıcı madde varsa hangi sigorta zorunlu?
Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları kapsamı net tarif ediyor: doğal veya sentetik, katı, sıvı ya da gaz hâlindeki her türlü yanıcı, parlayıcı, patlayıcı ve yakıcı maddenin üretimi, depolanması, taşınması, satımı ve kullanımı faaliyetinde bulunan gerçek ve tüzel kişiler bu poliçeyi yaptırmak zorunda. Teminat, mesleki faaliyetin icrası sırasındaki kazalar sonucu, kusur olsun ya da olmasın üçüncü kişilerin uğrayacağı maddi ve bedeni zararları poliçe limitleri içinde karşılıyor. Kalemler ayrı yazılı: vefat, sürekli sakatlık ve tedavi masrafları şahıs başına ve kaza başına, maddi zararlar kaza başına. Piroteknik mamuller de kapsamda; aydınlatma ve işaret fişekleri, havai fişekler ve şenlik maytapları perakende satılanlar dışında listede. Sahadaki karşılığı basit: gösteriyi yapan pirotekni firmasından poliçenin kendisini isteyin, firma adı yetmez. Poliçe numarası, geçerlilik tarihleri ve limitler görünsün. Aynısı sahne ısıtıcısı için LPG tüpü getiren tedarikçi için de geçerli.
Zorunlu olmasa da duran sorumluluk: TBK 66 ve 71
Poliçe yaptırmamak sorumluluğu ortadan kaldırmıyor. Türk Borçlar Kanunu'nun 66 ncı maddesine göre adam çalıştıran, çalışanının kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlü. Kurtuluş kanıtı var: çalışanı seçerken, talimat verirken, gözetim ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat eden sorumlu olmuyor. Aynı maddenin üçüncü fıkrası işletmeler için çıtayı yükseltiyor. Bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlü. Öğretide organizasyon sorumluluğu denen bu hüküm, personel seçiminde özenli olmayı tek başına yeterli saymıyor; kurulum düzeninin kendisi savunulabilir olmalı. 71 inci madde daha ağır. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğunda işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumlu, kusur aranmıyor. Bir işletmenin bu tanıma girip girmediğini hâkim, işin niteliği ile faaliyette kullanılan malzeme, araç ve güçlere bakarak değerlendiriyor. Etkinlik prodüksiyonunda değerlendirmeyi ağırlaştıran unsurlar belli: tavana asılan truss ve zincirli vinçler, geçici tribün, pirotekni, jeneratör, yükseklikte çalışma. Yük hesabı, sertifikalar ve brifing kayıtlarından oluşan kurulum dosyası, poliçeden önce gelen savunmadır.
Hangi poliçe neyi karşılar?
Beş teminatı ayırt etmek, tek satırlık "sigortamız var" cümlesinden daha işe yarar. Üçüncü şahıs mali mesuliyet, davetlinin yaralanması ya da üçüncü kişiye ait mala zarar gelmesi hâlinde size yöneltilen talepleri karşılar. İşveren mali mesuliyet, kendi çalışanınızın iş kazasında devreye giriyor ve Sosyal Güvenlik Kurumunun rücu talepleri düşünülerek kurulur; bunu ayrı almanız gerekiyor, çünkü üçüncü şahıs poliçesi sigortalıya hizmet ilişkisiyle bağlı kimselerin taleplerini dışlıyor. Ekipman teminatı kiraladığınız ses sistemi, ışık fikstürleri, LED ekran ve sahne malzemesinin hasarını ve nakliyesini konu alır. Organizasyon iptali sigortası etkinliğin iptali, ertelenmesi, kesintiye uğraması ya da başka mekâna taşınması hâlinde katlanılan giderleri ve beklenen net kârı hedefler. Ferdi kaza ise katılımcı ya da gönüllü ekip için kişi başına teminat kurar. Bütçesi sınırlı bir programda sıralama genellikle şöyle işliyor: üçüncü şahıs ve işveren mali mesuliyet önce, ekipman teminatı kiralama sözleşmesinin şartına göre, iptal teminatı gelir riski varsa.
Üçüncü şahıs poliçesinin dışında kalanlar
Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası Genel Şartları 6 Nisan 1959'da yürürlüğe girdi ve 3 üncü maddesindeki istisna listesi hâlâ etkinlik sahasının tam ortasına düşüyor. Dört kalem özellikle önemli. Sigortalıya hizmet veya vekâlet ilişkisiyle bağlı kimselerin talepleri kapsam dışı; sahneden düşen kendi teknisyeniniz bu poliçeden karşılanmıyor. İare, icar veya tevdi sebebiyle ya da muhafaza, nakil ve tamir amacıyla sigortalının elinde veya nezareti altında bulunan üçüncü şahıs malları kapsam dışı; kiraladığınız LED ekran ile ses sistemi bu tanımın içinde. Sigortalının ve çalışanlarının çalıştıkları bina ve araziye verdikleri zarar kapsam dışı; balo salonunun parkesini çizen forklift ya da duvara açılan delik buradan ödenmiyor. Bir mukavelenin ifasına dayanıp sigortalının kanuni mesuliyet ölçüsünü aşan talepler de kapsam dışı, yani sözleşmeye yazdığınız cezai şart poliçeden çıkmıyor. Harp, isyan, ayaklanma ve grev ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunundaki terör eylemleri ve sabotaj da teminat dışı. Aynı madde bazı riskleri ek sözleşmeyle alınabilir sayıyor: zelzele, su basması, heyelan, infilak, yangın, duman ve su yüzünden doğan mali mesuliyet ile asansör mesuliyeti. Yangın ve infilak sorumluluğunun standart teminatta olmadığını not edin. Programda mum, ateş efekti ya da açık alev varsa bu klozu sormadan poliçe bağlamayın.
Etkinlik iptal sigortası neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Organizasyon iptali poliçeleri iptal, erteleme, kesinti ve mekân değişikliğinde katlanılan giderler ile beklenen net kâr üzerine kurulur; başka bir güne taşımanın ek masrafları da çoğu poliçede teminata giriyor. Kapsam dışı tarafta pandemiden sonra kalıcı bir değişiklik oldu. ASAE'nin Şubat 2021'de yayımlanan değerlendirmesine göre sigortacılar 2020 Ocak ayı kapanmadan istisnayı COVID-19'dan "bulaşıcı hastalıktan doğan her talep" düzeyine genişletti. Aynı yazı fiyat tarafını da veriyor: Amerika'daki birlik etkinliklerinde bütçelenen brüt gelir üzerinden binde 3 olan prim oranı, taşıyıcıya göre binde 6 ile binde 11 arasına, yani yüzde 100 ile 400 arasında bir artışla çıktı. Bugün bulaşıcı hastalık teminatı ancak istisnayı geri alan ayrı bir klozla ve genellikle Dünya Sağlık Örgütü ya da resmî bir kurumun ilanı koşuluna bağlanarak veriliyor. İki noktayı baştan bilin. Bilet ya da davetiye satışının beklenenin altında kalması ticari risktir, iptal teminatı bunu karşılamıyor. Poliçe riskin bilinmesinden önce bağlanıyor; hava tahmini elinizdeyken yağış teminatı satılmıyor. İptal teminatını bütçe onaylandığı hafta konuşun, etkinlik haftası değil.
Tedarikçi sertifikası, hasar anındaki beş gün ve teklif için gerekenler
Mekânın, ses ışık firmasının, catering ve güvenlik ekibinin poliçesi olması sizi kendiliğinden korumuyor; poliçe kendi sigortalısını korur ve sizin TBK 66 karşısındaki konumunuzu değiştirmez. Sertifika isterken şu satırlara bakın: poliçe süresi kurulum ve söküm günlerini kapsıyor mu, limitler olay başına mı yıllık toplam mı, muafiyet ne kadar, poliçede yazılı faaliyet tanımı yapılan işi gerçekten içeriyor mu, alt yüklenici çalıştırma teminatta mı, primin ödendiğine dair belge var mı. Prim ayrıntı değil: genel şartların 6 ncı maddesi, aksi kararlaştırılmadıkça prim ya da peşinat ödenmedikçe poliçe teslim edilse bile sigortacının sorumluluğunun başlamayacağını söylüyor. Kaza olursa takvim çok kısa. 7 nci madde, mali mesuliyeti gerektirebilecek bir olayın ardından sigortalının öğrendiği tarihten itibaren beş gün içinde sigortacıyı yazı ile haberdar etmesini istiyor; ihbarda kazanın yeri, tarihi, saati, sebebi, ölen ve yaralananlar ile zarar gören mallar yer alıyor. 8 inci madde dava dilekçesi, ihtarname ve tebligatların istenmesi beklenmeden derhal iletilmesini, sigortacının yazılı olarak istediği belgelerin en geç sekiz gün içinde gönderilmesini istiyor ve sahadaki en sık hatayı da yasaklıyor: sigortacı açıkça izin vermedikçe zarar talebini kısmen bile kabul edemez, ödeme yapamazsınız. 10 uncu madde bu yükümlülüklere uymayan sigortalı için tazminat kapısını kapatıyor. Sözleşmeden sonra riski ağırlaştıran değişiklikler de sekiz gün içinde bildiriliyor; programa sonradan eklenen pirotekni gösterisi ya da tavana çıkan ek yük tam bu kapsamda. Teklif alırken sigortacıya tarih ve saatleri, mekânın açık ya da kapalı alan bilgisini, beklenen katılımcı sayısını, sahne ve rigging yüklerini, LED ekran metrekaresini, pirotekni ve lazer kullanımını, alkol servisini, jeneratör ve çadır bilgisini, tedarikçi listesini, toplam bütçe ile beklenen geliri verin. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz, Türkiye genelinde bayi toplantısı, lansman, açılış, gala gecesi ve mezuniyet töreni projelerinde sahne, ses, ışık ve LED ekran prodüksiyonunu tek ekiple yürütüyoruz. Etkinlik tarihinizi, mekânı ve programı yazın; sigortacıya verilecek risk dosyasını kurulum planıyla birlikte çıkaralım.