Kısa yanıt: havai fişek gösterisinin iznini belediye değil, gösterinin yapılacağı yerin mülki amiri verir. Pratikte muhatabınız kaymakamlıktır. Dayanak, 87/12028 sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddeler Tüzüğü'nün 117. maddesidir; dini ve milli bayramlar ile festival türü büyük kutlamalar dışındaki şenlik fişeği kullanımı mahallin en büyük mülki amirinin iznine bağlıdır. Başvuru süresi ilden ile değişiyor: İzmir Valiliği kararı en geç 48 saat, Antalya'daki valilik yönergesi en az bir iş günü öncesinden müracaat istiyor. Ateşlemeyi yalnızca A sınıfı ateşleyici yeterlilik belgesi olan bir kişi yapabilir ve dosyada Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi bulunmak zorundadır. Aşağıda başvuru dosyasında ne olduğu, güvenlik yarıçapının nasıl hesaplandığı, salon içindeki sahne efektlerinin neden ayrı bir konu olduğu ve teklifte yazılı isteyecekleriniz var.
İzni kim verir, kaç gün önce başvurulur?
Havai fişek gösterisinin iznini belediye vermez. Tüzüğün 117. maddesi, bayramlar, mahalli kurtuluş günleri ve festival ölçeğindeki kutlamalar dışında kalan şenlik fişeği kullanımını mülki amirin iznine bağlıyor. Dilekçe gösterinin yapılacağı yerin kaymakamlığına verilir, kaymakamlığın havalesiyle bölgenin kolluk birimi alanı ve dosyayı değerlendirir, uygun görülürse olur çıkar. Süreler ilden ile değişiyor. İzmir Valiliği'nin şenlik ve işaret fişekleri kararı başvurunun en geç 48 saat önce yapılmasını istiyor, Diyarbakır Valiliği kararı da aynı süreyi veriyor. Antalya'daki valilik yönergesinde şart en az bir iş günü. Şunu karıştırmayın: bu süreler evrakın teslimi için asgari sınırdır, dosyanın hazırlanması için değil. Ateşleyicinin belgesini almak, sigorta poliçesini düzenletmek ve tedarikçiden satın alma iznini istemek birkaç iş günü sürer. Gösteriyi programın finaline koyduysanız, izin çıkmazsa o beş dakikaya ne koyacağınıza da karar vermiş olmanız gerekir. Rahat bir takvim için dosyayı etkinlikten iki hafta önce toplamaya başlayın. Belediyeyle işiniz ayrı yürür: alan tahsisi, yol ya da otopark kapatma ve etkinlik alanı kullanımı için ayrıca izin gerekir.
Ateşlemeyi kim yapabilir? A sınıfı belge şartı
Ateşleme, işi alan organizasyon firmasının değil, belgeli bir kişinin sorumluluğundadır. Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesinin Verilmesi Esas ve Usullerinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik üç sınıf tanımlıyor: A sınıfı piroteknik maddelerin ateşlenmesi, B sınıfı yerüstünde yapılan işler, C sınıfı yeraltı ve grizulu ocaklar. Havai fişek gösterisinde aranan belge A sınıfıdır. Belge için 18 yaşını doldurmuş ve en az ilkokul mezunu olmak, ateşli silah ve patlayıcı madde suçlarından hüküm giymemiş olmak, resmi sağlık kuruluşundan rapor almak gerekiyor. Sınav iki aşamalı: yazılı bölüm 50 çoktan seçmeli soru ve 90 dakika, geçme notu 100 üzerinden 60, ardından yine en az 60 puan isteyen mülakat. Başarılı olanlara valilikçe beş yıl geçerli belge düzenleniyor ve süre dolmadan bir ay önce başvurulursa sınavsız yenileniyor. Sizin kontrol edeceğiniz iki şey var. Sahada ateşlemeyi kimin yapacağı ve o kişinin belge numarası başvuru dilekçesine yazılır, yani isim etkinlikten günler önce bellidir. İkincisi beş yıllık sürenin dolup dolmadığı. Süresi geçmiş belge dosyayı geçersiz kılar.
Başvuru dosyasında ne var?
İçerik illere göre küçük farklar gösterse de omurga aynı. Dilekçede kullanılacak fişeğin türü, miktarı, atılacağı yer, saat, kullanım amacı ve sorumlu kişiler yazılır. Eklerde A sınıfı ateşleyici yeterlilik belgesi ve ateşleyicinin sorumluluğu kabul ettiğine dair taahhütname bulunur; Antalya yönergesi bu taahhütnamenin noter onaylı olmasını istiyor. Beş kilogramı aşan taşımalarda taşıyıcıya ait taahhüt ve taşıma izni de dosyaya girer. Sigorta kalemi pazarlık konusu değil: Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi olmadan izin çıkmaz. Tedarik tarafında ise piroteknik maddeyi veren firmanın satın alma ve satış izin belgesi isteniyor. Kolluk, alanı gördükten sonra ek tedbir yazabilir. İzmir kararında sayılan başlıklar arasında yangın söndürücü, su ve kum bulundurma, ambulans ve itfaiye, alanın şeritle çevrilmesi, reflektif yelek, koruyucu gözlük, malzemenin sabitlenmesi ve ilk yardım çantası var. Bu kalemleri teklifte görmüyorsanız etkinlik günü sizden isteneceğini varsayın.
Kaç metre güvenlik mesafesi gerekir?
Türkiye mevzuatı tek bir ulusal metre sayısı vermiyor; yasak alanları tanımlıyor ve mesafeyi valilik kararlarına bırakıyor. Ortak yasaklar şunlar: hastane, huzurevi ve bakım kuruluşlarının çevresi, havaalanı yaklaşma bölgeleri, akaryakıt ve doğalgaz tesisleriyle enerji hatlarının yakını, ormanlık alanlar, umumi yerler ve yollar. Sayı veren kararlar da var. Diyarbakır Valiliği kararı hastane ve huzurevi benzeri kuruluşlardan en az 500 metre uzaklık istiyor. Antalya yönergesi çok hassas kullanımlardan en az 500 metre mesafe ve denizden yapılan atışlarda kıyıdan en az 200 metre açıkta olma şartı koyuyor, kabuk çapını da 2,5 ile 5 inç aralığında sınırlıyor. Mesafenin nereden çıktığını görmek için ABD'nin açık hava gösteri standardı NFPA 1123 iyi bir cetvel: gösteri alanının yarıçapı, atılacak en büyük kabuğun her inç çapı için 70 fit, yani yaklaşık 21 metre olmalı. Sayıya dökelim. 3 inçlik kabuk yaklaşık 64 metre, 5 inçlik kabuk yaklaşık 107 metre temiz yarıçap ister. 107 metrelik yarıçap, çapı 214 metre olan boş bir daire demek, yani bir futbol sahasının iki katı uzunluk. Önce sahayı ölçün, sonra çapı seçin. Elinizde 60 metre varsa gösteriniz 3 inçtir; tersi mümkün değil.
Salon içindeki efekt neden ayrı bir iştir?
Sahnede kıvılcım fışkırtan efekt, gökyüzüne atılan fişekle aynı ürün ailesinden değildir. Piroteknik Maddelerin Belgelendirilmesi, Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete, 2 Ekim 2016, sayı 29845) ürünleri kategorilere ayırıyor. Havai fişekler F1'den F4'e sıralanıyor: F1 bina içi kullanım dahil çok düşük tehlike, F2 açık havada sınırlandırılmış bölgeler, F3 geniş açık alanlar, F4 ise büyük tehlike taşıyan ve yalnızca uzmanlık bilgisine sahip kişilerce profesyonel amaçla kullanılabilen sınıf. Sahne ve tiyatro efektleri T1 ile T2, kalan ürünler P1 ile P2 olarak sınıflandırılıyor. Salon içi efekt alırken bakacağınız harf F değil T'dir. Yakın mesafe için ayrı bir standart var. NFPA 1126, seyirciye yakın kullanılan piroteknikleri düzenliyor ve 6.4.1 maddesinde her cihazın seyirciden en az 15 fit (4,6 metre) ya da cihazın düşme yarıçapının iki katı kadar, hangisi büyükse o kadar ayrılmasını istiyor. Düşme yarıçapı 3 metre olan bir cihaz için sınır 4,6 değil 6 metredir. İkinci mesele mekânın kendisi. 20 Şubat 2003 akşamı Rhode Island'daki Station kulübünde sahne pirotekniği duvardaki ses yalıtım süngerini tutuşturdu; 100 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 230 kişi yaralandı. NIST'in NCSTAR 2 teknik soruşturması kulüpte 462 kişi bulunduğunu, kapasitenin 404 olduğunu ve binada sprinkler bulunmadığını kayda geçirdi. Efekt konuşulacaksa sahne arkasındaki kumaş, dekor ve sünger de aynı toplantıda konuşulur.
Saat kaça kadar atılabilir?
Saat kuralı ulusal değil, yerel. Antalya yönergesi havai fişek gösterilerinin 20.00 ile 22.00 arasında yapılmasını istiyor. Burdur Valiliği'nin kararı piroteknik maddelerin 22.00 ile 08.00 arasında kullanılmasını yasaklıyor. Yaş sınırı da ile göre değişiyor: Antalya'da şenlik ve işaret fişeklerinin satışı ve kullanımı 18 yaşa bağlı, Burdur kararı oyun amaçlı ürünlerde 14 yaş altını dışarıda bırakıyor. Yani aynı prodüksiyonu iki farklı ilde aynı saatte kuramayabilirsiniz. Etkinlik ilinin güncel valilik kararını okumadan finali 23.15'e koymayın. Gürültü tarafı da denetim altında; valilik kararları 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 14 ve 20. maddelerine ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 36. maddesine dayanıyor. Otel bahçesindeki bir gala için komşu yapılar, hastane yakınlığı ve hayvan barınakları ayrı ayrı sorulur. Ses ölçüsünü bilmek tek başına yetmez: fişek sesi ani ve tepe değeri yüksek bir gürültüdür, şikayeti tetikleyen çoğu zaman sürenin uzunluğu değil saatin geç olmasıdır.
Yaptırım kime yazılır?
İzinsiz atış tek bir kişinin sorunu olarak kalmıyor. Valilik kararları yaptırım için 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesine (emre aykırı davranış) ve 36. maddesine (gürültü) atıf yapıyor. Antalya yönergesi ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 170, 174, 183 ve 194. maddelerini hatırlatıyor; 174. madde patlayıcı maddelerin izinsiz bulundurulmasını ve nakledilmesini suç sayar. İzmir Valiliği'nin kararı muhatabı açıkça genişletiyor: işletmeler, düğün salonları ve organizasyon şirketleri gibi tüzel kişiler de idari yaptırımla karşılaşabiliyor. Mekân sahibi izinsiz kullanıma göz yumamaz. Riskin nerede yoğunlaştığını sayıyla görmek işe yarar. American Fireworks Standards Laboratory'nin 25 Haziran 2025'te yayımladığı yıllık rapora göre ABD'de 2024 yılında havai fişeğe bağlı tahmini 14.741 acil servis vakası ve 19 ölüm kaydedildi; yaralananların yüzde 22'si hastaneye yatırıldı. Bu tabloyu üreten şey belgeli gösteriler değil, tüketici ürünlerinin denetimsiz kullanımıdır. Belge, mesafe ve sigorta rejimi tam olarak bu farkı korumak için var.
Teklifte yazılı isteyecekleriniz
Teklifi fiyat listesi gibi değil, izin dosyası gibi okuyun. Yazılı isteyeceğiniz sekiz satır şu: sahada ateşlemeyi yapacak kişinin adı, A sınıfı ateşleyici yeterlilik belge numarası ve geçerlilik tarihi; zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçe numarası; kullanılacak en büyük kabuk çapı ve buna karşılık gelen güvenlik yarıçapı; başvurunun hangi kaymakamlığa hangi tarihte yapılacağı; kolluğun isteyebileceği tedbirlerin kimin bütçesinde olduğu; salon içi efektlerde ürün kategorisi (T1 ya da T2) ve seyirciye mesafe; yangın algılama sisteminin devre dışı bırakılıp bırakılmayacağı, bırakılacaksa süresi ve geri alma saati; yağış veya rüzgar nedeniyle atış yapılamazsa ücret iadesi. Alternatif de masada. Drone ışık gösterileri, gürültü ve yangın riskini istemeyen mekânlarda fişeğin yerini alıyor, ama izin zinciri bu kez sivil havacılık tarafına geçiyor ve ticari İHA uçuşları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü iznine tabi. Süreç fişek başvurusundan uzun sürer, haftalar öncesinden planlayın. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz ve Türkiye genelinde açılış, lansman, bayi toplantısı ve gala gecelerinde sahne, ses, ışık ve efekt kurulumunu tek ekiple yürütüyoruz. Alanın konumunu, tarihi ve finalde ne hayal ettiğinizi paylaşın; izin takvimini, mesafe hesabını ve B planını birlikte çıkaralım.