Kısa yanıt: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 39 uncu maddesine göre 50 kişinin aşıldığı her mekânda en az 2 çıkış, kişi sayısı 500'ü geçerse en az 3 çıkış, 1000'i geçerse en az 4 çıkış zorunlu. Genişlik de kişi sayısına bağlı: 50 ila 500 kişi arasında bir kaçış yolu 100 santimden, 501 ila 2000 kişi arasında 150 santimden, 2001 ve üzerinde 200 santimden dar olamaz. Salonun kaç kişilik sayıldığını da göz kararı belirlemezsiniz; balo, gala, konferans ve düğün salonlarında kullanıcı yükü net alanın kişi başı 1,5 metrekareye bölünmesiyle bulunur, yani 900 metrekare net alanlı bir salon 600 kişilik kabul edilir. Etkinlik tarafında asıl sorun bu sayıların bilinmemesi değil, sahne, dekor, masa düzeni ve LED ekran yerleştikten sonra çıkışın önünde ne kaldığıdır. Konunun neden bu kadar sıkı takip edildiğinin yakın bir sebebi var: 21 Ocak 2025'te Bolu Kartalkaya'daki Grand Kartal Otel yangınında 78 kişi hayatını kaybetti, 137 kişi yaralandı. 1 Temmuz 2025 tarihli ve 32943 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yönetmeliğe eklenen geçici madde, mevcut binalardaki malzeme temini gerektiren eksikliklerin 31 Aralık 2025'e kadar giderilmesini ve ruhsat vermeye yetkili idarelerce denetlenmesini istedi. Aşağıda çıkış sayısı ve genişlik hesabı, kaçış uzaklıkları, kapı kuralları, prodüksiyonun kaçış yolunu nerede daralttığı ve etkinlik günü kimin ne yapacağı var.
Kaç acil çıkış gerekir? 50, 500 ve 1000 kişi eşikleri
Kural, yönetmeliğin 39 uncu maddesinde tek cümleyle duruyor. Bütün yapılarda aksi belirtilmedikçe en az 2 çıkış tesis edilir; 25 kişinin aşıldığı yüksek tehlikeli mekânlar ile 50 kişinin aşıldığı her mekânda en az 2 çıkış şarttır; kişi sayısı 500'ü geçerse en az 3, 1000'i geçerse en az 4 çıkış zorunludur. Tek çıkışın yeterli sayıldığı dar bir istisna var, o da 32 nci maddede: zemin kattaki dükkân ve benzeri yerlerde kişi sayısı 50'nin altındaysa ve en uzak noktadan dış ortama açılan kapıya uzaklık 25 metreden azsa bina dışına tek çıkış kabul ediliyor. Kurumsal bir etkinlikte bu istisnanın içine girmezsiniz. Sayı kadar belirleyici olan ikinci şart, çıkışların konumu. Çıkışların birbirinden olabildiğince uzak olması gerekiyor ve bölünmemiş tek mekânlarda iki çıkış arasındaki mesafe, yağmurlama sistemi yoksa diyagonal mesafenin yarısından, varsa üçte birinden az olamıyor. 40 metreye 25 metrelik bir balo salonunda diyagonal yaklaşık 47 metredir; yağmurlama sistemi yoksa iki çıkış arasında en az 23,5 metre aramanız gerekir. Aynı duvarda yan yana duran iki kapı, hesap açısından tek çıkış gibi davranır.
Salonunuz kaç kişilik sayılır? Kullanıcı yükü hesabı
Kapasiteyi mekânın tanıtım broşürü değil, Ek-5/A'daki kullanıcı yükü katsayısı belirler. Konferans salonu, balo gibi çok amaçlı salonlar, lokanta, kantin, bekleme salonları, konser salonları, sinema ve tiyatro salonları ile düğün salonlarında katsayı kişi başı 1,5 metrekaredir. Dans salonu, bar ve gece kulübü gibi yerlerde oturulan kısımlar için 1,0, ayakta durulan kısımlar için 0,5 metrekare. Sergi alanları ve stüdyolar 1,5, resepsiyon ve bekleme alanları ile atrium zemini 3, çok amaçlı spor tesisleri 3 metrekare. Tablonun ilk dört satırındaki kullanımlarda hesap net alana, diğer satırlarda brüt alana göre yapılır. 900 metrekare net alanlı bir balo salonu bu tabloya göre 600 kişilik sayılır. Bir de yukarı yönlü kural var ve etkinlikçiyi asıl ilgilendiren o. Kişi sayısı belirli olan mahallerde, hesaplanan değerden az olmamak üzere belirtilen kişi sayısı esas alınıyor. Yani aynı salona 700 sandalye koyduysanız çıkış hesabınız 700 kişi üzerinden yapılır, 600 üzerinden değil. Davetli listesini büyütmek kolaydır; çıkış kapısını genişletmek değil.
Çıkış genişliği nasıl hesaplanır?
Yönetmelik genişliği 50 santimetrelik birimler hâlinde sayıyor. Toplam çıkış genişliği, kattaki toplam kullanıcı sayısının birim genişlikten geçen kişi sayısına bölünmesi ve çıkan değerin 0,5 metre ile çarpılmasıyla bulunuyor. Toplanma amaçlı binalarda Ek-5/B'ye göre birim genişlikten geçen kişi sayısı dışarı çıkış kapılarında 100, diğer kapılar ve koridor kapılarında 80, kaçış merdivenlerinde 60, rampa ve koridorlarda 100. 600 kişilik salonda hesap şöyle işler: 600 bölü 100 eşittir 6 birim, 6 çarpı 0,5 metre eşittir 3 metre toplam dışarı çıkış kapısı genişliği. İş burada bitmiyor. Aynı madde tek bir kaçış yolunun genişliğine alt sınır koyuyor: toplam kullanıcı sayısı 50 ila 500 arasındaysa 100 santim, 501 ila 2000 arasındaysa 150 santim, 2001 ve üzerindeyse 200 santim. 600 kişi için gereken 3 çıkışın her biri en az 150 santim olacağından pratikte 4,5 metreye çıkarsınız. Salon üst kattaysa ve tahliye merdivenden olacaksa katsayı 60'a düşer: 600 bölü 60 çarpı 0,5 eşittir 5 metre merdiven genişliği. Sahada hesabı çoğu zaman tersten kurarsınız. Mevcut dışarı çıkış kapılarınızın toplamı 3 metre ise bu 6 birim eder ve 600 kişiyi taşır; 750 kişilik bir gala için o salon yetmez. İki çıkış gereken mekânlarda her bir çıkışın toplam kullanıcı yükünün en az yarısını karşılaması gerektiğini de not edin. Hiçbir kaçış yolu 80 santimden dar olamaz, kaçış yolu aynı zamanda koridor ve hol olarak kullanılıyorsa 110 santimden, kaçış yolu koridorunun yüksekliği ise 210 santimden az olamaz.
En uzak masa çıkışa kaç metre uzakta olabilir?
Kaçış uzaklığı da Ek-5/B'ye bağlı ve toplanma amaçlı binalar için sayılar net. Tek yönde kaçış varsa en çok uzaklık, yağmurlama sistemi yoksa 15 metre, varsa 25 metre. İki yönde kaçış mümkünse sınır yağmurlama sistemi yoksa 45 metre, varsa 60 metre. Çıkmaz koridorda sınır 15 metre, yağmurlama sistemi varsa 20 metre. Ölçünün nereden alınacağı da yazılı: en uzak nokta, mekânı çevreleyen duvarlardan 40 santim önde kabul ediliyor. Odalara, koridorlara ve benzeri alt bölümlere ayrılmış büyük alanlı bir katta ise kuş uçuşu uzaklık, izin verilen en çok kaçış uzaklığının üçte ikisini aşmıyorsa kabul ediliyor. Bu sayıların etkinlikte canlandığı yer fuayedir. Kayıt masaları, vestiyer, sponsor standları ve kokteyl masaları fuayenin bir kolunu kapatıp çıkmaz koridor yarattığında 15 metrelik sınır devreye girer, o kolun sonuna kurduğunuz karşılama alanı da hesabın dışına düşer. Yerleşim planını çizerken önce çıkışları koyun, masaları sonra.
Kapılar: turnike çıkış sayılmaz, kapı kilitlenmez
47 nci madde kısa ama prodüksiyonun en çok takıldığı yer burasıdır. Kaçış yolu kapılarının en az temiz genişliği 80 santim, yüksekliği 200 santimdir. Kapıda eşik olmaması gerekir. Dönel kapılar ile turnikeler çıkış kapısı olarak kullanılamaz. Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mekânlardaki çıkış kapılarının kaçış yönüne doğru açılması şart; kapıların el ile açılması ve kilitli tutulmaması gerekiyor. Tek kanatlı bir çıkış kapısının temiz genişliği 80 santimden az ve 120 santimden çok olamaz, iki kanatlı kapıda ölçü her iki kanat 90 derece açıkken kanat yüzeyleri arasındaki mesafedir. Bir kattaki kişi sayısı 100'ü geçerse kaçış merdiveni, kaçış koridoru ve yangın güvenlik holü kapıları kaçış yönünde kapı kolu kullanılmadan açılabilecek şekilde düzenlenir, yani panik bariyeri devreye girer. Kapıların en çok 110 newton kuvvetle açılabilecek şekilde tasarlanması gerekir. Sahada iki hata tekrar eder. Birincisi girişteki turnike ve X-ray hattının çıkış kapasitesi sanılması; o hat kayıt kurgusudur, tahliyede sayılmaz. İkincisi, program başladıktan sonra geç gelenler salonu bölmesin diye yan kapıların kilitlenmesi. Yönetmeliğin tek cümleyle yasakladığı şey tam olarak budur.
Sahne, dekor ve LED ekran kaçış yolunu nerede daraltır?
Boş salon uygun olabilir; asıl soru kurulum bittikten sonra geriye ne kaldığıdır. Acil durum aydınlatması, kullanıcı yükü 200'den fazla olan bütün binalarda zorunlu ve normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200'ü aşıyorsa en az 120 dakika sürmeli. Seviye, kaçış yolunun merkez hattındaki herhangi bir noktada en az 1 lux olacak ve süre sonunda hiçbir noktada 0,5 lux'ün altına düşmeyecek. Yönlendirme işaretleri yeşil zemin üzerine beyaz, işaret yüksekliği en az 15 santim, üzerinde normal çıkışlar için "ÇIKIŞ", acil durumlarda kullanılacak çıkışlar için "ACİL ÇIKIŞ" yazısı. Görülebilirlik uzaklığı da tanımlı: dışarıdan veya kenarından aydınlatılan işaretlerde işaret yüksekliğinin 100 katı, içeriden veya arkasından aydınlatılan ünitelerde 200 katı. 15 santimlik içeriden aydınlatmalı bir tabela 30 metreden, dışarıdan aydınlatmalı olan 15 metreden görünür. Bu tabelalar yerden 200 ile 240 santim arasına yerleştiriliyor, yani truss hattının, fon perdenin ve LED ekran kasasının geldiği yüksekliğe. Kurulum planına önce bu tabelaları çizin, ekranı sonra. Taşınabilir söndürme cihazlarında benzer bir çakışma yaşanır: düşük tehlike sınıfında her 500, orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 metrekare için 1 adet 6 kilogramlık cihaz gerekiyor, cihaza ulaşma mesafesi en fazla 25 metre olabiliyor ve cihazlar kapı arkasında veya kapalı dolapta bulundurulamıyor. Sponsor standı bir dolabın önüne oturduğunda bu şart bozulur. İki uyarı daha. Kaçış yolu kapısında eşik olmaması gerektiği için kablo geçişlerini kaçış hattının dışından götürün; mecbursanız yürüme yüzeyine rampayla oturan kablo köprüsü kullanın. Sis ve hazer makineleri algılama sistemini tetikler; dedektörü kapatmak çözüm değildir, mekânın yangın sorumlusuyla ve gerekiyorsa itfaiyeyle prova gününden önce konuşulur.
Sabit koltuklu salonda sıra düzeni ne olmalı?
Ödül töreni, kongre ve lansmanların bir kısmı sabit koltuklu salonlarda yapılıyor, orada 51 inci madde işliyor. Salonlarda ve balkonlarda kapılara götüren ara dolaşım alanlarının genişliği koridor genişliğinden az olamaz. Sıra iç geçiş temiz genişliği 30 santimden az olamaz ve bu genişlik sıra boyunca sabit tutulur; ölçü, sıranın arkasından otomatik kalkan koltuklar dâhil olmak üzere dik durumdaki koltuğun en yakın çıkıntısına kadar yatay olarak alınır. Bir sıradaki koltuk sayısı Ek-6'ya bağlı: sıra genişliği 300 ila 324 milimetre ise çıkış yolu bir yanda olduğunda en çok 7, iki yanda olduğunda 14 koltuk; 450 ila 474 milimetre ise 12 ve 26 koltuk; 500 milimetre ve üzerinde koltuk sayısı doğrudan kaçış yolu ile sınırlanıyor. Ara dolaşım alanlarında eğim yüzde 10'u aşmadıkça kot farkı için basamak yapılamaz, basamak eğimi 30 dereceyi veya rampa eğimi yüzde 10'u aşarsa koltukları yandan kuşatan korkuluk gerekir, bitiş kaplamalarında kaymayı önleyen malzeme kullanılır ve her basamak genel aydınlatma kesildiğinde net görülecek şekilde ışıklandırılır. Gala ve ödül gecelerinde en sık yapılan müdahale, salon dolunca arkaya ek sandalye sırası eklemektir. O sıralar iç geçiş genişliğini ve ara dolaşım alanını bozar.
Etkinlik günü kim ne yapar?
Kâğıt üstünde uygun bir salon, görevi belli olmayan bir ekiple çalışmaz. Yönetmeliğin 126 ncı maddesi, içinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı her türlü yapıda, binada, tesiste ve işletmede söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin kurulmasını istiyor. Söndürme ve kurtarma ekipleri en az 3'er, koruma ve ilk yardım ekipleri en az 2'şer kişiden oluşuyor, her ekipte bir ekip başı bulunuyor ve ekiplerin görevleri ile isim listeleri bina içinde kolayca görülebilecek yerde asılı tutuluyor. 129 uncu madde de binada senede en az 1 kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını şart koşuyor. Etkinlik tarafında bunun üstüne beş satır ekleyin. Kurulum planına çıkış kapılarını, genişliklerini ve yönlendirme tabelalarının yerini işaretleyin. Teknik brifingte hangi kapıyı kimin açacağını isim isim belirleyin. Sahne yöneticisinin elinde hazır bir tahliye anons metni bulunsun, sunucu doğaçlama yapmasın. Işık ekibi karartma sırasında acil aydınlatmanın devrede kaldığını doğrulasın. Kapı önlerini kontrol etmek için ekipler yerleştikten sonra son bir tur atın, çünkü çoğu ihlal kurulumun son yarım saatinde oluşur. Tales Event olarak İstanbul merkezliyiz ve Türkiye genelinde bayi toplantısı, lansman, açılış, gala gecesi, mezuniyet töreni ve yıl sonu partilerinde sahne, ses, ışık ve LED ekran kurulumunu tek ekiple yürütüyoruz; mekân keşfinde çıkış kapılarını ölçüp yerleşim planını kaçış yolları üzerinden çiziyoruz. Salonun net alanını, davetli sayısını ve kat bilgisini yazın, kaç çıkış ve kaç metre genişlik gerektiğini birlikte çıkaralım.